Popüler Etiketler
İcra Takibine Karşı Borçlu Olmadığının İspatı ve Emsal Yargıtay Kararları, Menfi Tespit Davası Nedir ?
İcra takibi ile karşılaşan birçok kişi gerçekte borçlu olmadığını düşünmesine rağmen haciz tehdidi altında kalabilmektedir. Bu durumda hukuk sistemimizin borçluya tanıdığı en önemli koruma yollarından biri menfi tespit davasıdır.
Menfi tespit davası, kişinin borçlu olmadığının mahkeme kararıyla tespit edilmesini sağlayan bir dava türüdür. Özellikle icra takibi, senet, bono, çek, kira alacağı, ticari ilişki veya tüketici işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda sıklıkla gündeme gelmektedir.
Bu yazımızda menfi tespit davası nedir, hangi durumlarda açılır, icra takibini nasıl etkiler ve Yargıtay kararları ışığında uygulamadaki önemli hususları ele alıyoruz.
Menfi Tespit Davası Nedir?
Menfi tespit davası, borçlu olduğu iddia edilen kişinin aslında borçlu olmadığının tespiti amacıyla açtığı davadır.
İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesinde düzenlenen bu dava ile kişi;
- Borcun hiç doğmadığını,
- Sonradan sona erdiğini,
- Ödendiğini,
- İbra edildiğini,
- Zamanaşımına uğradığını, ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini talep edebilir.
İcra Takibi Sırasında Menfi Tespit Davası Açılabilir Mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatlarına göre borçlu, ödeme emrine itiraz etmiş olsa dahi ayrıca menfi tespit davası açabilir.
Yargıtay’a göre ödeme emrine itiraz edilmiş olması, borçlunun menfi tespit davası açmasında hukuki yararını ortadan kaldırmaz.
Bu karar, icra takibi devam ederken borçlu olmadığını mahkeme kararıyla tespit edilebilmesine imkân tanımaktadır.
Kesinleşen İcra Takibinden Sonra Menfi Tespit Davası Açılabilir Mi?
Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri de budur.
İcra takibi kesinleşmiş olsa bile borçlu menfi tespit davası açabilir. Yargıtay, kesinleşmiş takip sonrasında da borçlu olmadığını ispat edilebileceğini kabul etmektedir.
Bu durumda borçlu;
- Borçlu olmadığının tespitini,
- Ödeme yapmışsa istirdat talebini ileri sürebilir.
Menfi Tespit Davasında Mahkeme Neyi Araştırır?
Menfi tespit davalarında mahkeme yalnızca borçlunun iddialarını incelemez.
Alacaklının sunduğu belgeler de ayrıntılı şekilde değerlendirilir.
Yargıtay göre;
- Senetler,
- Sözleşmeler,
- İmzalar,
- Ticari kayıtlar,
- Banka hareketleri, ayrıntılı şekilde araştırılmalıdır.
Mahkemenin amacı şekli gerçekliği değil maddi gerçeği ortaya çıkarmaktır.
Tüketici İşlemlerinde Menfi Tespit Davasına Hangi Mahkeme Bakar?
Takibe konu alacak bir tüketici işleminden kaynaklanıyorsa görevli mahkeme Tüketici Mahkemesidir.
Yargıtay
Banka kredileri, Tüketici kredileri, Kredi kartları, Abonelik sözleşmeleri,
nedeniyle açılacak menfi tespit davaları tüketici mahkemelerinde görülmelidir.
Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası Arasındaki Fark
Birçok kişi menfi tespit davası ile istirdat davasını karıştırmaktadır.
Menfi Tespit Davası
Borcun bulunmadığının tespiti için açılır.
İstirdat Davası
Borçlu olmadığı halde ödenen paranın geri alınması için açılır.
Yargıtay göre; Takip nedeniyle ödeme yapılmışsa artık istirdat davası gündeme gelir.
Menfi Tespit Davasında Arabuluculuk Zorunlu Mu?
Her menfi tespit davasında arabuluculuk şartı bulunmamaktadır.
Taraflar arasındaki ilişki ticari değilse zorunlu arabuluculuk şartı aranmayabilir.
Bu nedenle dava açılmadan önce uyuşmazlığın ticari olup olmadığı mutlaka değerlendirilmelidir.
Süresi Geçmiş İtiraza Rağmen Menfi Tespit Davası Açılabilir Mi?
Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmemiş olabilir.
Bu durum menfi tespit davası açılmasına engel değildir.
Borçlu, takip kesinleşmiş olsa dahi menfi tespit davası açabilir.
Ancak takibin durdurulabilmesi için mahkemece uygun görülen teminatın yatırılması gerekebilir.
Senede ve Bonoya Dayalı Takiplerde Menfi Tespit Davası
Uygulamada menfi tespit davalarının önemli bir bölümü bono ve senetlerden kaynaklanmaktadır. Borçlu sonradan ibra edilmiş olmasına rağmen takip başlatılmışsa menfi tespit davası kabul edilmelidir.
Alacaklının kötü niyetli takip yaptığı tespit edilirse İcra ve İflas Kanunu’nun 72/5. maddesi gereğince kötü niyet tazminatına da hükmedilebilir.
Kira Borcu Nedeniyle Başlatılan Takiplere Karşı Menfi Tespit Davası
Kiraya veren tarafından başlatılan kira alacağı veya tahliye takibine karşı da menfi tespit davası açılabilir.
BAM Kararı: Bu tür davalarda özellikle;
- Kira sözleşmesi,
- Banka dekontları,
- Tahsilat makbuzları,
- Ödeme belgeleri büyük önem taşımaktadır.
İtirazın İptali Davasına Karşı Menfi Tespit Davası Açılabilir Mi?
Alacaklı tarafından açılan itirazın iptali davasına karşı borçlu menfi tespit davası açabilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı
Mahkeme öncelikle davacının hukuki yararının bulunup bulunmadığını değerlendirmelidir.
Menfi Tespit Davasında İspat Yükü Kimdedir?
Menfi tespit davalarında ispat yükü uyuşmazlığın niteliğine göre değişebilir.
Genel olarak;
- Alacaklı alacağının varlığını,
- Borçlu ise borcun bulunmadığını veya sona erdiğini ispat etmek zorundadır.
Bu nedenle;
- Sözleşmeler,
- Dekontlar,
- Makbuzlar,
- İbranameler,
- Ticari kayıtlar davada kritik öneme sahiptir.
Sık Sorulan Sorular
Menfi tespit davası nedir?
Borçlu olmadığının mahkeme kararıyla tespit edilmesi amacıyla açılan davadır.
İcra takibi kesinleşince menfi tespit davası açılamaz mı?
Açılabilir. Yargıtay bu konuda istikrarlı şekilde hukuki yararın devam ettiğini kabul etmektedir.
Menfi tespit davası icra takibini durdurur mu?
Kural olarak durdurmaz. Ancak mahkemece uygun teminat karşılığında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.
Menfi tespit davası kazanılırsa ne olur?
Borçlu olmadığınız tespit edilir. Ödeme yapılmışsa istirdat davası ile ödediğiniz paranın geri alınması mümkündür.
Kötü niyet tazminatı alınabilir mi?
Alacaklının kötü niyetli takip yaptığı ispatlanırsa İİK m.72 kapsamında kötü niyet tazminatı talep edilebilir.
Sonuç
Menfi tespit davası, haksız icra takiplerine karşı borçlunun sahip olduğu en önemli hukuki koruma yollarından biridir. İcra takibinden önce, takip sırasında veya bazı durumlarda takip kesinleştikten sonra dahi açılabilen bu dava sayesinde borçlu olmadığını mahkeme kararıyla tespit edilebilir.
Özellikle senet, bono, çek, kira alacağı, ticari ilişkiler ve tüketici işlemlerinden kaynaklanan icra takiplerinde hak kaybı yaşamamak için profesyonel hukuki destek alınması önem taşımaktadır.
Bursa İcra Avukatı İlker Kılıç
