Popüler Etiketler
Fatura Alacağı Zaman Aşımı ve İcra Takibi
Ticari ilişkilerde doğan alacakların korunması ve tahsil sürecinin yönetilmesi belirli hukuki çerçeveler içinde değerlendirilir. Süre kavramı bu çerçevenin temel unsurlarından biridir ve hak arama imkânını doğrudan etkiler. Alacakların takibi yalnızca taraf iradesine bağlı bir süreç değildir. Usul kurallarıyla ve yasal başvuru yollarıyla şekillenir. Sürelerin ve takip yöntemlerinin bilinmesi olası hak kayıplarının önlenmesi açısından da oldukça önemlidir.
Fatura Alacağı Nedir? Hukuki Niteliği
Fatura alacağı bir mal teslimi veya hizmet ifası karşılığında düzenlenen fatura bedelinden doğan para alacağını ifade eder. Fatura tek başına borç doğuran bir belge niteliği taşımaz. Mevcut bir hukuki ilişkinin varlığını ve içeriğini gösteren yazılı delil işlevi görür.
Borç ilişkisinin temelini satış sözleşmesi, hizmet sözleşmesi, eser sözleşmesi veya benzeri bir hukuki işlem oluşturur. Faturaysa bu ilişki kapsamında belirlenen bedelin somutlaştırıldığı ve talep edilebilir hâle geldiği aşamayı yansıtır. Bu nedenle fatura alacağı, sözleşmeden kaynaklanan para alacağının ispat araçlarından biri olarak değerlendirilir.
Uygulamada fatura alacağı, ticari işletmeler arasında mal ve hizmet akışının doğal sonucu olarak ortaya çıkar ve tahsil sürecinde çoğunlukla icra takibine veya dava yoluna konu edilir.
Fatura Alacağı Zaman Aşımı Süresi Kaç Yıldır?
Fatura alacağı zaman aşımı, alacağın hukuki niteliğine ve tarafların sıfatına göre belirlenir. Türk Borçlar Kanunu’nda genel zaman aşımı süresi kural olarak 10 yıl olarak düzenlenir. Ancak ticari ilişkiler ve belirli sözleşme türleri bakımından farklı süreler uygulanabilir.
Fatura alacaklarında zaman aşımı süresi değerlendirilirken şu hususlar dikkate alınır:
- Tarafların tacir olup olmadığı,
- Alacağın dayandığı sözleşme türü,
- İşlemin ticari iş niteliği taşıyıp taşımadığı,
- Kanunda özel bir zaman aşımı süresi öngörülüp öngörülmediği.
Dolayısıyla her fatura alacağı için tek tip bir zaman aşımı süresinden söz edilmez. Uygulamada en sık karşılaşılan süre 5 yıl olmakla birlikte somut olayın özellikleri belirleyici olur.
Ticari İşlerde Zaman Aşımı Süresi
Ticari iş niteliği taşıyan alacaklarda zaman aşımı süresi fatura konusu işin niteliğine bağlı olup çoğunlukla 10 yıl olarak uygulanır. Özellikle tacirler arasındaki mal ve hizmet satışlarından doğan alacaklarda bu süre esas alınır.
Ticari fatura alacağı zaman aşımı değerlendirilirken işlemin Türk Ticaret Kanunu kapsamında ticari iş sayılıp sayılmadığı önem taşır. Tarafların her ikisinin de tacir olması ve işlemin ticari işletmeleriyle ilgili bulunması hâlinde alacak ticari nitelik kazanır.
Alacak Türü Zamanaşımı Süresi , Satış Faturaları 10 Yıl TBK m. 146 ,Perakende Satışlar 5 Yıl, TBK m. 147/1Eser Sözleşmesine Bağlı Faturalar 5 Yıl , TBK m. 147/6Konaklama ve Restoran Faturaları 5 Yıl TBK m. 147/3 ve benzeri durumları göre zaman aşımı değişir.
İşte bu durumda zaman aşımı süresi farklı uygulanır. Süre dolduğunda alacak tamamen ortadan kalkmaz. Ancak borçlu zaman aşımı def’ini ileri sürerse talep edilebilirlik niteliği sona erer.
Fatura Alacağı Hangi Tarihten İtibaren Zaman Aşımına Uğrar?
Fatura alacağı zaman aşımı süresi, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Muacceliyet, alacağın talep edilebilir hâle geldiği anı ifade eder.
Uygulamada bu tarih genellikle şunlar olarak kabul edilir:
- Faturada belirtilen vade tarihi,
- Vade yoksa mal teslimi veya hizmet ifa tarihi,
- Taraflar arasında kararlaştırılan ödeme günü
Faturanın düzenlenme tarihi tek başına zaman aşımı başlangıcı olarak kabul edilmez. Esas olan borcun ödeme yükümlülüğünün doğduğu andır.
Zaman Aşımını Kesen ve Durduran Haller
Fatura alacaklarında zaman aşımı belirli hukuki işlemlerle kesilebilir veya durabilir. Zaman aşımının kesilmesi hâlinde süre baştan başlar. Durması hâlindeyse işlemeye ara verilir ve kaldığı yerden devam eder.
Zaman aşımını kesen başlıca haller şu şekilde sıralanabilir:
- Dava açılması,
- Alacaklı tarafından icra takibi başlatılması,
- Borçluya ihtar gönderilmesi (belirli koşullarda),
- Borçlunun borcu kısmen veya tamamen ikrar etmesi.
Zaman aşımının doğru hesaplanması fatura alacağı icra takibi veya dava sürecinde hak kaybı yaşanmaması açısından önem taşır.
Fatura Alacağı İçin İcra Takibi Nasıl Başlatılır?
Fatura alacağı tahsil edilemediğinde başvurulan yaygın yol icra takibidir. Alacaklı, alacağını tahsil etmek amacıyla borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesine başvurur.
İcra takibi başlatılırken:
- Alacak miktarı belirlenir.
- Faiz talebi açıkça gösterilir.
- Dayanak belgeler hazırlanır.
Fatura alacağına hangi faiz uygulanır? sorusu bu aşamada önem kazanır. Ticari işlerde genellikle ticari temerrüt faizi uygulanır. Taraflar arasında sözleşmeyle kararlaştırılmış bir faiz oranı bulunuyorsa bu oran esas alınır.
İlamsız İcra Takibi Süreci Adım Adım
Fatura alacağı icra takibi çoğunlukla ilamsız icra yoluyla yürütülür. Süreç mahkeme kararı olmaksızın başlatılır. Fatura alacaklarında faiz talebi takip talebinde açıkça belirtilmelidir. Fatura alacağı faiz türü, alacağın ticari veya adi nitelikte olmasına göre değişiklik gösterebilir.
İlamsız icra takibi süreci genel hatlarıyla şu aşamalardan oluşur:
- Haciz aşamasına geçilmesi,
- Ödeme emrinin borçluya tebliği,
- Borçlunun 7 gün içinde itiraz hakkı,
- İtiraz edilmezse takibin kesinleşmesi,
- Takip talebinin icra dairesine sunulması.
Borçlunun İtiraz Hakkı ve İtirazın Kaldırılması
Borçlu, ödeme emrine karşı 7 gün içinde itiraz edebilir. İtiraz, borca, faize veya yetkiye ilişkin olabilir. İtiraz hâlinde takip durur. Tam da bu aşamada faturanın içeriği, teslim ispatı ve ticari defter kayıtları önem kazanır. Fatura alacağı davalarında ispat yükü çoğunlukla alacaklı üzerindedir.
Alacaklının takibe devam edebilmesi için şunlar gerekir:
- İtirazın iptali davası açması veya,
- İtirazın kaldırılması yoluna başvurması.
Fatura Alacağı Davası Açma Süreci
İtirazın iptali davası veya doğrudan alacak davası, görevli ve yetkili mahkemede açılır. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda ticaret mahkemeleri görevli olur. Fatura alacağı zaman aşımı süresi dolmuşsa ve borçlu bu hususu ileri sürerse dava reddedilebilir. Dolayısıyla sürecin zaman aşımı yönünden dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Dava sürecinde şunlar incelenebilir:
- Fatura içeriği,
- Sözleşme ilişkisi,
- Mal teslimi veya hizmet ifası,
- Ödeme yapılmadığına ilişkin kayıtlar.
İcra Takibi Masrafları ve Harç Kalemleri
Fatura alacağı icra takibi başlatılırken belirli harç ve masraflar ödenir. Tüm bu kalemler takip miktarına göre değişir. Takip sonunda alacak tahsil edildiğinde masraflar kural olarak borçluya yükletilir. Ancak sürecin başarısı, usul kurallarına uygun hareket edilmesine ve zaman aşımı gibi sürelerin doğru yönetilmesine bağlıdır.
İcra takibinde karşılaşılan başlıca masraflar şunlardır:
- Peşin harç,
- Başvuru harcı,
- Tebligat giderleri,
- Haciz ve muhafaza giderleri,
- Vekâlet ücreti (avukat aracılığıyla takip yapılması hâlinde).
Fatura alacağı ticari hayatta sıklıkla karşılaşılan bir uyuşmazlık türüdür. Zaman aşımı, faiz türü ve icra takibi süreçlerinin doğru değerlendirilmesi de alacağın etkin biçimde tahsil edilmesi açısından belirleyici nitelik taşır.
