Sosyal güvenlik hukuku, bireylerin iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık, yaşlılık, malullük ve ölüm gibi sosyal risklere karşı korunmasını amaçlayan hukuk dalıdır. Bu alan, özellikle sigorta primleri, emeklilik hakları, iş göremezlik raporları, SGK ile yaşanan uyuşmazlıklar ve bağkur/SSK hizmet birleştirme işlemleri gibi konuları kapsar. Hem işverenler hem de sigortalılar için idari ve yargısal süreçlerde hukuki destek büyük önem taşır. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında doğru yönlendirme, hak kayıplarının önlenmesi açısından kritik rol oynar.

Sosyal Güvenlik Hukuku Nedir?

Sosyal güvenlik hukuku, çalışanların ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerin gelir kaybına yol açan durumlara karşı güvence altına alınmasını düzenleyen kurallar bütünüdür. Sistemin temelinde sigortalılık, prim ödeme ve bu primler karşılığında sağlanan haklar bulunur. Kişi çalıştığı sürece prim öder, karşılığında emeklilik, sağlık hizmeti, iş göremezlik geliri ve ölüm halinde yakınlarına aylık bağlanması gibi haklar kazanır.  Tüm bu hakların doğması ya da eksik hesaplanması sırasında SGK ile sigortalı arasında sık sık uyuşmazlık çıkar. Uyuşmazlıkların bir kısmı kuruma yapılan itirazla çözülürken, bir kısmı iş mahkemesinde ya da idari yargıda açılan davayla sonuçlanır. Çalışma hayatını düzenleyen kuralların bir bölümü iş hukuku alanına, sosyal risklere karşı güvenceyi düzenleyen bölümü ise sosyal güvenlik hukuku alanına girer.

Bursa Sosyal Güvenlik Hukuku Avukatı Hangi Davalara Bakar?

Sosyal güvenlik hukuku geniş bir alana yayıldığı için her uyuşmazlık kendine özgü bir süreç izler. Bir sosyal güvenlik hukuku avukatı olarak en sık karşılaşılan uyuşmazlık türleri şunlardır:

• Sigortasız çalıştırma ya da eksik gün bildirimi nedeniyle açılan hizmet tespiti davaları,
• Emeklilik başvurusunun reddi ya da prim gün sayısının eksik hesaplanmasından doğan uyuşmazlıklar,
• Maluliyet ve iş göremezlik oranına yapılan itirazlar,
• Ölüm aylığının kesilmesine karşı açılan davalar,
• İş kazası ve meslek hastalığı sonrası SGK ve işveren süreçleri,
• SGK tarafından uygulanan idari para cezalarına itiraz.

Yukarıda sıralanan uyuşmazlıkların çoğu belirli sürelere ve usule tabi olduğundan, sürecin baştan doğru kurgulanması hak kaybını önler.

1. Hizmet Tespiti Davası

Hizmet tespiti davası, bir işyerinde fiilen çalıştığı halde sigortası hiç yapılmayan ya da eksik günle bildirilen sigortalının, bu çalışmasının SGK kayıtlarına geçirilmesini sağlamak için açtığı davadır. Bu dava emeklilik hakkını doğrudan etkilediği için sosyal güvenlik hukuku alanının en çok başvurulan davalarından biridir. Davada çalışmanın varlığı tanık, işyeri kayıtları, ücret ödemeleri ve benzeri delillerle ispatlanır. Sürecin sonunda tespit edilen çalışma süresi sigortalının prim gün sayısına eklenir. Delillerin doğru toplanması sonucu belirlediği için bu davanın uzman desteğiyle yürütülmesi önem taşır.

2. Emeklilik ve Prim Uyuşmazlıkları

Emeklilik hakkı yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi gibi birden fazla şartın bir arada gerçekleşmesine bağlıdır. Bu şartlardan birinde eksiklik görülmesi ya da kurumun hesaplamayı hatalı yapması, başvurunun reddedilmesine yol açabilir. Farklı statülerde geçen çalışmaların birleştirilmesinde de sık sık sorun yaşanır, örneğin SSK ve Bağkur hizmetlerinin birleştirilmesi gereken durumlarda süreler eksik değerlendirilebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda önce kuruma itiraz edilir, sonuç alınamazsa dava yoluna gidilir. Prim ve emeklilik hesabındaki bir hata yıllara yayılan gelir kaybına dönüşebildiği için erken müdahale önemlidir.

3. Maluliyet Aylığı Başvuru ve İtirazları

Maluliyet aylığı, çalışma gücünü belirli bir oranın altına düşecek şekilde kaybeden sigortalıya bağlanan gelirdir. Aylığın bağlanması SGK sağlık kurulunun belirlediği maluliyet oranına dayanır. Kurulun verdiği oranın gerçek sağlık durumunu yansıtmadığı düşünülen durumlarda karara itiraz edilebilir ve gerektiğinde dava açılarak yeniden değerlendirme istenebilir. Bu süreçte sağlık raporlarının ve tıbbi belgelerin eksiksiz sunulması sonucu belirleyen unsurdur.

4. Ölüm Aylığının Kesilmesine Karşı Davalar

SGK, dul ve yetim aylığı bağladıktan sonra bazı durumlarda bu aylıkları kesme ya da geri isteme yoluna gidebilir. Muvazaalı boşanma iddiası, sahte hizmet ya da prim gün sayısının yetersiz olduğu gerekçesiyle yapılan bu işlemler çoğu zaman sigortalı yakınlarını mağdur eder. Kesme işleminin dayanaktan yoksun olduğu durumlarda iş mahkemesinde ya da idari yargıda iptal davası açılabilir. Aylığın kesilmesiyle birlikte biriken geçmiş ödemelerin de talep edilebildiği bu davalar, hem hukuki hem maddi açıdan önem taşır.

5. İş Kazası ve Meslek Hastalığında SGK Süreçleri

İş kazası hukuku kapsamına alınabilecek durumlar ve meslek hastalığı, hem sigortalı hem işveren için birbirine bağlı birçok süreci başlatır. Sigortalı açısından iş göremezlik geliri, tedavi giderleri ve tazminat hakları gündeme gelirken, işveren açısından SGK’nın rücu davaları ve idari yaptırımları söz konusu olur. Kazanın SGK’ya bildirimi, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağının tespiti ve iş göremezlik oranının belirlenmesi bu sürecin kritik aşamalarıdır. Bu konudaki dava ve tazminat süreçleri hakkında iş kazası hukuku sayfamızda daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

6. SGK İdari Para Cezalarına İtiraz

SGK, bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi ya da prim düzenine aykırı davranışlar nedeniyle işverenlere idari para cezası uygulayabilir. Bu cezalara karşı önce kuruma itiraz edilir, itirazın reddi halinde yargı yoluna başvurulur. Kurumun bu tür işlemleri idari nitelik taşıdığından, sürecin bir bölümü idare hukuku alanıyla kesişir. Cezanın dayanağının ve tebligat sürecinin doğru incelenmesi, itirazın sonucunu belirler.

Sosyal Güvenlik Hukuku Avukatı Olarak Sunduğumuz Destek

Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları çoğu zaman idari başvuru, itiraz ve dava aşamalarının bir arada yürütülmesini gerektirir. Bu nedenle sürecin tek elden ve bütüncül takibi hak kaybını önler. Sigortalıların hizmet tespiti, emeklilik ve maluliyet gibi konularda, işverenlerin ise prim ve idari ceza uyuşmazlıklarında hukuki desteğe ihtiyacı olur. Sosyal güvenlik hukuku çoğu zaman çalışma ilişkisinden doğduğu için iş hukuku alanıyla iç içe ilerler ve iki alanın birlikte değerlendirilmesi gereken dosyalar sık görülür. Her dosyanın kendine özgü koşulları olduğundan süreç kişiye göre planlanır.

Muvazaalı boşanma iddiası bu davaların en sık görülen nedenidir. 5510 sayılı Kanun’un 56. maddesine göre, boşandığı eşiyle yeniden evlenmeden birlikte yaşadığı tespit edilen kişinin aylığı kesilir ve ödenen tutarlar geri istenir. Boşanma kararının sosyal güvenlik haklarına etkisini önceden değerlendirmek için Bursa boşanma avukatı ile görüşülmesi, ileride doğabilecek geri ödeme riskini azaltır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sosyal güvenlik davaları hangi mahkemede görülür?

Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının büyük kısmı iş mahkemelerinde görülür, bazı işlemlere karşı ise idari yargıya başvurulur. Hangi yolun izleneceği uyuşmazlığın türüne göre değişir. Doğru mahkemenin belirlenmesi sürecin baştan sağlıklı yürümesini sağlar.

Hizmet tespiti davası için nelere ihtiyaç duyulur?

Hizmet tespiti davasında fiili çalışmanın ispatı esastır. Tanık beyanları, işyeri kayıtları, ücret ödemelerine dair belgeler ve benzeri deliller bir arada değerlendirilir. Delillerin eksiksiz toplanması davanın sonucunu doğrudan etkiler.

Sosyal güvenlik hukuku ile iş hukuku aynı şey mi?

Bu iki alan iç içe olsa da aynı değildir. İş hukuku işçi ile işveren arasındaki çalışma ilişkisini düzenlerken, sosyal güvenlik hukuku kişinin sosyal risklere karşı güvencesini ve SGK ile ilişkisini düzenler. Bir uyuşmazlık çoğu zaman her iki alanı birlikte ilgilendirir.