Popüler Etiketler
İş Kazası ve Trafik Kazasında Bedensel Zarar Nedeniyle Hangi Tazminatlar Talep Edilebilir?
İş kazaları ve trafik kazaları, kişilerin hayatında aniden meydana gelen ve hem maddi hem de manevi olarak derin izler bırakan üzücü olaylardır. Bu tür kazalar sonucunda meydana gelen yaralanmalar ve bedensel zararlar, Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında özel bir koruma altına alınmıştır. Hukukumuzda temel amaç, kazada yaralanan kişinin uğradığı tüm maddi kayıpların eksiksiz bir şekilde giderilmesidir.
Peki, trafik kazası veya iş kazası sonrasında hangi tazminatlar talep edilebilir? Tazminat hesaplaması yapılırken hangi kriterler dikkate alınır? Bu makalemizde, bedensel zarar nedeniyle açılacak tazminat davalarının yasal dayanaklarını ve bilinmesi gereken kritik detayları inceledik.
Bedensel Zarar Nedeniyle Hangi Tazminatlar Talep Edilebilir?
Bir trafik veya iş kazası neticesinde yaralanan kişi (zarar gören) ya da duruma göre yakınları, Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi uyarınca çeşitli maddi tazminat taleplerinde bulunabilirler. TBK m. 54 kapsamında talep edilebilecek tazminat kalemleri şunlardır:
- Tedavi Giderleri
Kaza anından itibaren iyileşme sürecinin sonuna kadar yapılan tüm tıbbi harcamalar bu kapsama girer. Hastane masrafları, ameliyat ücretleri, ilaç bedelleri, fizik tedavi seansları, protez ve tıbbi araç-gereç giderleri ile refakatçi/bakım masrafları maddi tazminat olarak arkaya yönelik veya geleceğe matuf olarak talep edilebilir.
- Kazanç Kaybı
Yaralanan kişinin kazadan sonra tedavi gördüğü ve iyileşme sürecinde olduğu dönemde çalışamaması, gelir elde edememesine yol açar. Kişinin bu süreçte mahrum kaldığı tüm gelirler, “kazanç kaybı” adı altında güvence altına alınır.
- Çalışma Gücü Kaybı (Maluliyet Tazminatı)
Kaza sonucunda kişide kalıcı veya geçici bir sakatlık (uzuv kaybı, fonksiyon kaybı vb.) meydana gelmişse, çalışma gücü kaybı söz konusu olur. Geçici iş göremezlik veya sürekli iş göremezlik tazminatı olarak da bilinen bu maluliyet tazminatı, kişinin kaza nedeniyle uğradığı ekonomik zararları karşılamayı hedefler.
- Ekonomik Geleceğin Sarsılmasından Doğan Kayıplar
Kişide bariz bir sakatlık kalmasa dahi, kazanın yarattığı bedensel etkiler yüzünden kariyer planlamasının, mesleki gelişiminin veya gelecekte elde edebileceği muhtemel gelirlerin olumsuz etkilenmesi durumudur. Örneğin; bir modelin veya sporcunun vücudunda iz kalması, doğrudan doğruya ekonomik geleceğin sarsılması tazminatının konusunu oluşturur.
TBK 55 Maddesi: Tazminat Hesabında Hakkaniyet İndirimi Yapılabilir Mi?
Trafik kazası tazminatı ve iş kazası tazminatı davalarında, tazminatın miktarını ve hesaplanma şeklini belirleyen en önemli kırmızı çizgilerden biri Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesidir. Kanun koyucu, bedensel zarara uğrayan vatandaşların hak kaybı yaşamaması adına hakimin takdir yetkisini bu maddede sınırlandırmıştır.
Önemli Not: TBK m. 55 uyarınca; destekten yoksun kalma tazminatı, sürekli iş göremezlik tazminatı ve diğer bedensel zarar tazminatları strictly (kesin olarak) sorumluluk hukuku ilkelerine göre matematiksel olarak hesaplanır.
- Sosyal Güvenlik Ödemeleri Tazminattan Düşülemez: Kısmen veya tamamen kusurlu tarafa rücu edilemeyen SGK ödemeleri, sosyal yardımlar veya ifa amacı taşımayan yardımlar zarar hesabından mahsup edilemez.
- Hakkaniyet Gerekçesiyle Tazminat Azaltılamaz: Mahkemece hesaplanan net tazminat miktarı, “çok yüksek bulundu” ya da “hakkaniyet gereği” gibi soyut gerekçelerle hakim tarafından artırılamaz veya azaltılamaz. Kanun, insan yaşamı ve beden bütünlüğünü korumak adına tam tazmin ilkesini benimsemiştir.
TBK 55’in Tam Yargı Davalarında (İdari Davalar) Uygulanması
TBK 55. maddesinin koruyucu hükmü sadece özel hukuk (Asliye Ticaret veya İş Mahkemeleri) ile sınırlı değildir. İdarenin hizmet kusuru, kamu görevlilerinin eylemleri veya idari işlemler nedeniyle açılacak tam yargı davalarında da (Devlet hastaneleri, belediyeler, kamu kurumları aleyhine açılan davalar) bu madde aynen uygulanır.
Bedensel Zarar Tazminatı Hesabında Hangi Tarih Esas Alınır?
Tazminat davalarının uzun sürmesi nedeniyle, hesaplama esnasında hangi tarihteki ekonomik verilerin (özellikle asgari ücretin) baz alınacağı büyük bir tartışma konusuydu. Yargıtay bu konuda net ve değişmez bir duruş sergilemiştir.
Yargıtay: “Hüküm Tarihine En Yakın Veriler Kullanılmalıdır”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (YHGK 2011/17-351 E., 2011/386 K.) kararında da açıkça vurgulandığı üzere; bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı hesaplarında hüküm tarihine en yakın tarihteki ekonomik veriler ve asgari ücret esas alınmalıdır.
Zararın gerçek boyutu zamanla daha net anlaşılabileceği gibi, enflasyonist ortamlarda mağdurun hakkının erimemesi için adaletin ve “tam tazmin ilkesinin” bir gereği olarak güncel asgari ücret üzerinden aktüerya hesabı yapılması zorunludur.
Trafik ve İş Kazası Tazminat Davalarında Bilirkişi Raporunun Önemi
Maddi tazminat davalarında mahkeme hakimi, tazminatın miktarını doğrudan kendisi hesaplamaz; dosyayı uzman bir aktüerya bilirkişisine gönderir. Kusursuz ve adil bir tazminat tutarının belirlenmesi için bilirkişi raporunda şu unsurlar titizlikle incelenir:
- Tam teşekküllü hastaneden veya Adli Tıp Kurumu’ndan alınan maluliyet (sakatlık) oranı,
- Kişinin muhtemel ömrünü gösteren güncel yaşam tablosu (TRH 2010 vb.),
- Mağdurun aktif ve pasif çalışma süreleri,
- Kaza tarihindeki değil, hüküm tarihine en yakın gerçek gelir veya asgari ücret durumu,
- Tarafların kazadaki kusur oranları,
- Varsa bakıcı giderleri ve geçici iş göremezlik süresi.
Bu nedenle, hak kaybına uğramamak, eksik hesaplamaların önüne geçmek ve güncel Yargıtay içtihatlarından faydalanabilmek adına sürecin alanında uzman bir tazminat avukatı ile takip edilmesi büyük önem arz etmektedir.
Sonuç
Sonuç olarak; iş kazaları ve trafik kazaları neticesinde meydana gelen bedensel zararlarda tedavi giderleri, kazanç kayıpları, maluliyet zararları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan tüm kayıplar hukuki güvence altındadır. Mağdurun gerçek zararının eksiksiz karşılanabilmesi için mahkemeler hüküm tarihine en yakın asgari ücreti ve en güncel verileri esas almak zorundadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Trafik Kazası ve İş Kazası Tazminat Davalarında Zamanaşımı Süreleri
Tazminat davalarında hak kaybına uğramamak için kanunun öngördüğü zamanaşımı süreleri içinde mahkemeye veya sigorta şirketine başvurulması hayati önem taşır. İş kazaları ve trafik kazalarında zamanaşımı kuralları birbirinden farklılık göstermektedir.
İş Kazalarında Tazminat Davası Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır?
İş kazası neticesinde meydana gelen yaralanma, maluliyet veya ölüm durumlarında açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı süresi, Türk Borçlar Kanunu uyarınca 10 yıldır.
Bu 10 yıllık süre, iş kazasının meydana geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ayrıca maluliyet (sakatlık) oranının zamanla artması veya durumun kesinleşmesinin uzaması halinde, zamanaşımı süresi maluliyet raporunun kesinleştiği tarihten itibaren de başlatılabilmektedir.
Trafik Kazalarında Ceza Davası Varsa Zamanaşımı Nasıl Hesaplanır? (Uzamış Ceza Zamanaşımı)
Normal şartlarda trafik kazalarından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halükarda kaza tarihinden itibaren 10 yıldır.
Ancak kaza sonucunda yaralanma veya ölüm varsa, bu eylem aynı zamanda Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında bir suç teşkil eder. Karayolları Trafik Kanunu’nun 109/2. maddesi uyarınca, eğer kaza bir ceza davasına konu oluyorsa veya ceza davası açılabilirse, ceza zamanaşımı süreleri uygulanır. Hukukumuzda buna “Uzamış Ceza Zamanaşımı” denir.
Ceza davası veya ceza zamanaşımı söz konusu olduğunda süreler şu şekilde uzar:
- Yaralamalı Trafik Kazalarında: Tek bir kişinin dahi basit veya ağır şekilde yaralanması durumunda TCK m. 89 (Taksirle yaralama) suçu oluşur. Bu suç için öngörülen uzamış ceza zamanaşımı süresi 8 yıldır. Yani kaza tarihinden itibaren 8 yıl içinde tazminat davası açılabilir.
- Ölümlü Trafik Kazalarında: Kaza neticesinde bir veya birden fazla kişi hayatını kaybetmişse TCK m. 85 (Taksirle öldürme) suçu oluşur. Bu durumda uygulanacak uzamış ceza zamanaşımı süresi 15 yıldır.
- Hem Ölüm Hem Yaralanma Varsa: Aynı kaza içinde hem ölü hem de yaralı varsa (taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olma), ceza zamanaşımı süresi yine 15 yıl olarak uygulanır.
Kritik Bilgi: Uzamış ceza zamanaşımından yararlanmak için illa bir ceza davası açılmış olması gerekmez. Kazanın bir suç teşkil etmesi, bu uzun sürelerin sigorta şirketlerine ve kusurlu sürücülere karşı kullanılabilmesi için yeterlidir
Geçici iş göremezlik tazminatını kim öder? İş kazası veya trafik kazası sonrasında kişinin raporlu olduğu (çalışamadığı) dönemdeki kazanç kayıpları, eğer kişi sigortalıysa öncelikle SGK tarafından “geçici iş göremezlik ödeneği” olarak ödenir. SGK’nın karşılamadığı veya eksik kalan kısımlar ise kusurlu taraftan ve sigorta şirketinden talep edilir.
Avukat İlker Kılıç Bursa Barosu
Hukuk Genel Kurulu 2011/17-351 E. , 2011/386 K.
Taraflar arasındaki “İbranamenin İptali ve Tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda;İzmir 10.Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 13.07.2009 gün ve 2008/13 E., 2009/269 K. sayılı kararın incelenmesi davacılar vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 17.Hukuk Dairesinin 29.03.2010 gün ve 2009/8561 E., 2010/2838 K. sayılı ilamı ile;
(…Davacı vekili, müvekkillerinin desteği Y. Z..’ın yolcu olarak bulunduğu, davalıya trafik sigortalı araç ile dava dışı aracın karıştığı trafik kazası sonucu Y… Z… vefat ettiğini, davalının 30.11.2006 tarihinde destekten yoksun kalma tazminatı olarak 23.461.00 TL ödeme yaptığını, diğer aracın trafik sigortası olmaması nedeniyle Garanti Fonu aleyhine açılan davada ise, her iki araç sürücüsü 4/8’er oranında kusurlu bulunarak, kusur indirimi yapıldıktan sonra müvekkilleri lehine toplam 44.504.83 TL destek tazminatı hesaplanarak hükmedildiğini belirterek, müvekkili R…. için 14.638.85.00 TL, ıslahla arttırılmış olarak Volkan için 4.220.63 TL, Nesibe için 4.372.88 TL eksik ödenen destek tazminatının, 30.11.2006 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili, bağımsız aktüer tarafından yapılan hesaplamaya göre, 30.11.2006 tarihinde davacılara 23.461.34 TL ödeme yapılarak ibraname alındığını, kesin ibranın her türlü dava hakkını ortadan kaldırdığını bildirerek, davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece, toplanan delillere, benimsenen bilirkişi raporuna ve kusur durumuna göre, davanın kısmen kabulü ile, davacı Rukiye için 9.683.80 TL, Volkan için 4.220.63 TL, Nesibe için 4.372.83 TL olmak üzere toplam 18.277.31 TL tazminatın, 30.11.2005 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile bu davacılara verilmesine, davacı Rukiye’nin fazla isteğinin reddine karar verilmiş; hüküm, davacılar vekilince temyiz edilmiştir.
Dava, trafik kazası sonucu ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı istemine ilişkindir.
Beden tamlığına karşı işlenen haksız eylemlerde zararın gerçek miktar ve kapsamı zamanla daha iyi anlaşılabileceğinden, mümkün olduğu kadar geç bir tarihin esas alınması gerekmektedir. Nitekim, BK.’nun 46/2. maddesinden, cismani zararın hüküm tarihindeki duruma göre hesaplanması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Yine aynı kanunun 45. maddesi uyarınca asgari ücret, kamu düzeni ile ilgili olup, mahkemece, re’sen gözönünde tutulması zorunludur.
O halde mahkemece, artan asgari ücret miktarları gözetilerek, hüküm tarihine en yakın tarihteki asgari ücret üzerinden destek tazminatı hesaplanması yönünden bilirkişiden ek rapor alınıp, sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir…)
gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
TEMYİZ EDEN: Davacılar vekili
HUKUK GENEL KURULU KARARI
Hukuk Genel Kurulu’nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava, trafik kazası sonucu ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatının eksik ödenen bölümünün ödenmesi istemine ilişkindir.
Yerel Mahkemece davanın kısmen kabulüne ilişkin olarak verilen karar; Özel Dairece yukarıda yazılı gerekçe ile bozulmuştur.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, somut olayda kazadan kısa süre sonra davalı tarafından davacılara 23.461,00 TL ödeme yapılmış ve davacılar davalıyı ibra ettikleri yönünde belge vermişlerse de, bu belge, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun sorumluluğa ilişkin anlaşmaları düzenleyen 111.maddesinde yer alan “Bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir. Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir.” hükmü çerçevesinde değerlendirildiğinde, davalı tarafından davacıya ödenen paranın avans niteliğinde olduğunun kabulü gerekir. Böylece bu ödeme ile borçlunun borcundan kurtulduğu, borcun söndüğü kabul edilemez. Davacıların eksik ödenen tazminatı talebe hakları bulunmaktadır.
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; tazminatın hesabında hüküm tarihine en yakın tarihteki asgari ücret miktarının mı, yoksa ödemenin yapıldığı ve avans niteliğindeki ödemeye ilişkin bulunduğu kabul edilen belgenin düzenlendiği tarihteki asgari ücret miktarının mı esas alınması gerektiği, sonuçta tazminatın hangi miktar üzerinden hesaplanacağı, noktasında toplanmaktadır.
Vurgulamakta yarar vardır ki, haksız eylemin beden tamlığına karşı işlenmesi durumunda zararın gerçek kapsam ve miktarı zamanla daha iyi belirlenebileceğinden, zararın tespitinde ve yapılacak hesaplamada en uygun tarihin esas alınması gerekir.
Konuya ilişkin 818 sayılı Borçlar Kanunu (BK)’nun “Cismani Zarar Halinde Lazımgelen Zarar Ve Ziyan” başlıklı 46.maddesinde aynen;
“Cismani bir zarara düçar olan kimse külliyen veya kısmen çalışmağa muktedir olamamasından ve ileride iktisaden maruz kalacağı mahrumiyetten tevellüt eden zarar ve ziyanını ve bütün masraflarını isteyebilir.
Eğer hükmün suduru esnasında, kafi derecede kanaat ile cismani zararın neticelerini tayin etmek mümkün değil ise; hükmün tefhimi tarihinden itibaren iki sene zarfında hakimin, tetkik salahiyetini muhafaza etmeğe hakkı vardır.”
hükmü yer almakta;
Aynı Kanunun “Ölüm Takdirinde Zarar Ve Ziyan” başlıklı 45.maddesinde de:
“Bir adam öldüğü takdirde zarar ve ziyan, bilhassa defin masraflarını da ihtiva eder. Ölüm, derhal vukubulmamış ise zarar ve ziyan tedavi masraflarını ve çalışmağa muktedir olamamaktan mütevellit zararı ihtiva eder.
Ölüm neticesi olarak diğer kimseler müteveffanın yardımından mahrum kaldıkları takdirde, onların bu zararını da tazmin etmek lazımgelir.”
düzenlemesi bulunmaktadır.
Bu düzenlemeler göstermektedir ki, mahkemece hüküm tarihindeki duruma göre zarar hesaplanmalı ve buna göre de hüküm tarihine en yakın tarihteki asgari ücret destek hesabında nazara alınmalıdır.
Mahkemece yapılan hesaplama ve varılan sonuç ise bu belirlemeye uygun değildir.
O halde, mahkemece yapılacak iş; hüküm tarihine en yakın tarihteki asgari ücretin tespiti ile destek tazminatının hesaplanması yönünden bilirkişiden ek rapor alınıp, sonucuna göre bir karar vermek olmalıdır.
Bu nedenle, aynı hususlara işaret eden ve Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenen, Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırı olup direnme kararı bozulmalıdır.
SONUÇ:Davacılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı HUMK.nun 429.maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcın geri verilmesine, 08.06.2011 gününde, oyçokluğu ile karar verildi.
İlgili yazılar: Trafik Kazası Sonrası Tazminat, Değer Kaybı ve Sigorta Ödemeleri Rehberi. | Ölümlü Trafik Kazası Tazminatı
