Öğretim Üyesi Hekimlerin Nöbet Ücretinin Ödenmemesi ve İptal Davası

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na tabi öğretim üyesi hekimlerin acil, yoğun bakım veya icap nöbeti ücretlerinin ödenmemesi, üniversite hastanelerinde çalışan hekimlerin mali hakları bakımından önemli bir uyuşmazlıktır. Haftalık çalışma saatleri dışında nöbet tutan hekime yalnızca akademik kadrosu gerekçe gösterilerek ödeme yapılmaması; ilgili mevzuatın yanında eşitlik ilkesi, mülkiyet hakkı ve ayrımcılık yasağı açısından da değerlendirilmelidir.

Nöbet ücretinin ödenmesi talebi açıkça veya zımnen reddedilen hekim, şartları oluştuğunda idare mahkemesinde ret işleminin iptalini ve ödenmeyen nöbet ücretlerinin faiziyle ödenmesini isteyebilir. Ancak hekimin kadrosu, hastanenin hukuki yapısı, nöbetin türü, izinle karşılanıp karşılanmadığı ve başvuru tarihleri birlikte incelenmelidir.

Bu yazı, öncelikle devlet üniversitelerinde kamu görevlisi statüsünde çalışan hekimler ve birlikte kullanılan sağlık tesisleri hakkındadır. Vakıf üniversiteleri ile özel hastanelerdeki sözleşmeli çalışma ilişkileri ayrıca değerlendirilmelidir. İdari başvuru ve dava türlerine ilişkin genel bilgiler için idare hukuku ve iptal davaları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

2547 Sayılı Kanun’a Tabi Hekimler Nöbet Ücreti Alabilir mi?

Nöbet ücreti değerlendirmesinde yalnızca hekimin 2547 sayılı Kanun’a tabi olmasına bakılması yeterli değildir. Hekimin hangi kadroda çalıştığı ve fiilen hangi sağlık hizmetini yerine getirdiği belirlenmelidir.

Nöbet ücretinin hukuki dayanakları

Uyuşmazlıklarda başlıca şu düzenlemeler birlikte ele alınır:

• 657 sayılı Kanun ek m.33: Normal, acil, branş ve icap nöbetlerine ilişkin ücret düzenlemesi.
• 2547 sayılı Kanun m.62: Öğretim elemanlarının özlük haklarında uygulanacak mevzuatın sırası.
• 2914 sayılı Kanun m.20: Hüküm bulunmayan durumlarda 2547 ve 657 sayılı kanunlara başvuru imkânı.
• 3359 sayılı Kanun ek m.9: Birlikte kullanılan sağlık tesislerinde nöbet tutan öğretim üyelerine ilişkin özel düzenleme.
• Anayasa m.10 ve m.35: Eşitlik, ayrımcılık yasağı ve mülkiyet hakkı güvenceleri.

Bu hükümler, akademik kadroda çalışmanın tek başına ücretsiz nöbet yükümlülüğü doğurduğu şeklindeki yaklaşımın sorgulanmasını gerektirir.

Acil, Yoğun Bakım ve İcap Nöbeti Ücreti Nasıl Değerlendirilir?

Acil servis ve yoğun bakım nöbetleri

657 sayılı Kanun’un ek 33. maddesinde, haftalık çalışma süresi dışında tutulan ve izinle karşılanmayan nöbetler için ücret düzenlenmiştir. Düzenlemede nöbet süresinin kesintisiz altı saatten az olmaması koşulu bulunur. Yoğun bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan ilgili nöbetler için yüzde 50 artırımlı ödeme öngörülür.

Bir hekimin acil vakaya müdahale etmesi ile acil serviste nöbet görevi yürütmesi her durumda aynı hukuki nitelikte değildir. Artırımlı ücret talebinde görev yapılan birim, nöbet çizelgesi ve fiili hizmet açıklanmalıdır.

İcap nöbeti ücreti

İcap nöbetinde hekim, ihtiyaç hâlinde çağrıya cevap vermek ve sağlık hizmetini yerine getirmek üzere hazır bulunur. Bu nedenle değerlendirme yalnızca hastanede geçirilen süreye indirgenmemelidir.

Ek 33. maddede, izinle karşılanmayan icap nöbeti için kesintisiz en az on iki saat koşulu ve ilgili nöbet ücretinin yüzde 40’ı oranında ödeme esası yer alır. İcap görevlendirmesi, çağrı kayıtları ve fiili müdahaleler, uyuşmazlığın niteliğine göre birlikte incelenir. Acil servis nöbetlerine ilişkin artırımın bütün icap nöbetlerine kendiliğinden uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Ücret hesabında hangi dönem esas alınır?

Hesaplama, nöbetin tutulduğu dönemde geçerli katsayı ve uygulanabilir gösterge üzerinden yapılmalıdır. Varsa ilgili dönemin toplu sözleşme hükümleri, kapsam koşulları ve artırımları ayrıca değerlendirilir. Geçmiş yıllara ait nöbetlerin tamamı için bugünkü saat ücretinin kullanılması doğru değildir.

Anayasa Mahkemesinin Tevfik İlker Akçam Kararı

Anayasa Mahkemesi, Tevfik İlker Akçam, B. No: 2018/9074, 3/7/2019 kararında, üniversite hastanesinde görev yapan uzman hekimin nöbet ücretinden yararlandırılmamasını incelemiştir.

Davanın konusu ve yargılama süreci

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde çalışan başvurucu, acil, yoğun bakım ve icap nöbetleri için ücret talebinde bulunmuştur. Başvurunun cevapsız bırakılması üzerine iptal ve parasal haklarının ödenmesi istemiyle dava açmıştır.

İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; bölge idare mahkemesi ise başvurucunun 657 sayılı Kanun’un ek 33. maddesinde sayılan personel kapsamında bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Bunun üzerine bireysel başvuru yapılmıştır.

AYM neden ihlal kararı verdi?

Mahkeme, aynı nitelikte nöbet hizmeti veren ve nöbet ücreti alan personelle başvurucunun karşılaştırılabilir durumda olduğunu kabul etmiştir. Uzman hekimlere, tıpta uzmanlık öğrencilerine ve birlikte kullanılan sağlık tesislerindeki öğretim üyelerine ücret ödenirken başvurucunun bundan dışlanmasının nesnel ve makul bir gerekçesi ortaya konulamamıştır.

Sonuçta mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Kararın özellikle 47–59. paragrafları, fiilen yerine getirilen sağlık hizmetinin ve farklı muamelenin gerekçesinin incelenmesi bakımından önem taşır.

Karar bütün öğretim üyelerine otomatik ödeme sağlar mı?

Karar, benzer uyuşmazlıklarda güçlü bir anayasal dayanak oluşturur. Bununla birlikte bütün öğretim üyeleri için doğrudan ve koşulsuz bir ödeme emri içermez. Öğretim üyesinin statüsü, nöbet yükümlülüğü, ödeme rejimi ve karşılaştırılan personelin durumu somutlaştırılmalıdır.

Bireysel başvurunun koşulları hakkında Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yazımıza ulaşabilirsiniz.

Birlikte Kullanılan Hastanelerde Öğretim Üyesinin Nöbet Ücreti

3359 sayılı Kanun’un ek 9. maddesinde, Sağlık Bakanlığı ile üniversitelerce birlikte kullanılan sağlık tesislerinde görevli öğretim elemanlarının nöbet ve ilgili sağlık hizmetlerini yerine getirme yükümlülüğü düzenlenmiştir. Bu kapsamda nöbet tutan öğretim üyelerine, 657 sayılı Kanun’un ek 33. maddesi çerçevesinde eğitim görevlisi için belirlenen gösterge üzerinden nöbet ücreti ödenmesi öngörülür.

Bu nedenle dava hazırlığında hastanenin yalnızca adına bakılmamalıdır. Birlikte kullanım protokolü, görevlendirme belgeleri ve ödemeden sorumlu idare belirlenmelidir. Birlikte kullanılan hastanede çalışan öğretim üyesinin talebiyle, üniversitenin kendi hastanesindeki talebin hukuki dayanakları bütünüyle aynı olmayabilir.

Nöbet Ücretinde 120 ve 130 Saat Sınırı Devam Ediyor mu?

Eski karar metinlerindeki saat sınırları güncel uygulamaya aynen taşınmamalıdır. Nöbet ücretine hak kazanılması ile hak kazanılan ücretin saat sınırı nedeniyle ödenmemesi ayrı meselelerdir.

İcap nöbetinde 120 saat sınırının iptali

AYM’nin 25/1/2023 tarihli, E.2022/97, K.2023/13 sayılı kararıyla icap nöbeti ücretini aylık 120 saatle sınırlayan hüküm iptal edilmiştir. Mahkeme, daha uzun nöbet yükümlülüğü mümkünken bu çalışmanın karşılıksız bırakılmasını Anayasa’nın 18. maddesi yönünden değerlendirmiştir. İptal hükmü için Resmî Gazete’de yayımdan itibaren altı aylık yürürlük ertelemesi öngörülmüştür.

Diğer nöbetlerde 130 saat sınırının iptali

AYM’nin 26/11/2025 tarihli, E.2025/89, K.2025/243 sayılı kararıyla, ek 33. maddenin birinci fıkrasındaki 60 ve 130 saatlik ödeme sınırlarını içeren cümle iptal edilmiştir. Karar, 10/3/2026 tarihli ve 33192 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Bu gelişmeler nedeniyle eski 120 ve 130 saat sınırları güncel ve değişmemiş kurallar gibi sunulamaz. Geçmiş dönem taleplerinde ise iptal kararlarının yürürlüğü, geriye yürümezlik ilkesi, uyuşmazlığın derdest olup olmadığı ve dava süreleri ayrıca değerlendirilmelidir. Bu iptaller, tek başına her akademik kadronun ücret kapsamına girdiği sonucunu da doğurmaz.

Nöbet Ücretinin Ödenmemesi İşleminin İptali Nasıl İstenir?

Üniversiteye veya ilgili idareye başvuru

Ödeme talebinde nöbetlerin tarihleri, türleri, süreleri, görev yapılan birim ve izinle karşılanmayan çalışmalar açıkça gösterilmelidir. Başvuruya mevcut nöbet çizelgeleri eklenmeli; eksik belgelerin kurum kayıtlarından incelenmesi istenmelidir. Ücretlerin faiziyle ödenmesi talebi de açıkça belirtilmelidir.

Önceden tesis edilmiş ve tebliğ edilmiş bir ret işlemi varsa, yeni bir dilekçenin dava süresini kendiliğinden yeniden başlatacağı düşünülmemelidir. Başvurunun İYUK m.10 kapsamında yeni işlem tesisi istemi mi, yoksa m.11 kapsamında mevcut işleme itiraz mı olduğu önemlidir.

Açık ret, zımni ret ve dava açma süresi

İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür. Açık ret hâlinde süre, kural olarak kararın tebliğini izleyen günden itibaren hesaplanır. İYUK m.10 kapsamındaki başvuruya otuz gün içinde cevap verilmemesi ise zımni ret oluşturur; ardından genel dava açma süresi değerlendirilir.

Kesin olmayan cevaplar, geç verilen cevaplar ve mevcut işleme karşı yapılan başvurular farklı süre sonuçları doğurabilir. Bu nedenle bütün dosyalar için aynı başlangıç tarihi kullanılamaz.

İptal ve parasal hak talebi

Dava, yalnızca ödeme yapılmamasının hukuka aykırı olduğunun açıklanmasıyla sınırlı bırakılmamalıdır. Somut olaya uygun olarak ret işleminin iptali ile belirlenen dönemlere ait nöbet ücretlerinin yasal faiziyle ödenmesi birlikte istenebilir. Talep dönemi, miktar ve faiz başlangıcı açıkça gösterilmelidir.

Üniversite hastanesine ilişkin uyuşmazlıklarda davalı idare çoğunlukla ilgili üniversitedir. Bununla birlikte birlikte kullanım ve görevlendirme ilişkilerinde işlemi tesis eden ve ödemeden sorumlu idare ayrıca belirlenmelidir. Yetki de kamu görevlilerinin parasal haklarına ilişkin özel hükümler dikkate alınarak değerlendirilir.

Nöbet Ücreti Davasında Hangi Belgeler Gerekir?

İspat bakımından özellikle şu belgeler önemlidir:

• Atama, kadro ve görevlendirme belgeleri.
• Onaylı nöbet ve icap nöbeti çizelgeleri.
• Fiili çalışmayı gösteren kurum kayıtları.
• Bordrolar, ödeme cetvelleri ve nöbet karşılığı izin kayıtları.
• İdari başvuru, evrak kayıt bilgisi, ret yazısı ve tebliğ belgesi.
• Varsa birlikte kullanım protokolü ve ilgili sözleşmeler.
• Karşılaştırılabilir personele uygulanan ödeme esaslarını gösteren belgeler.

Kayıtların önemli kısmı idarenin elindeyse bunların mahkeme tarafından getirtilmesi talep edilebilir. Hasta kayıtları kullanılacaksa yalnızca uyuşmazlıkla ilgili veriler sunulmalı, kişisel sağlık bilgilerinin gizliliği korunmalıdır.

Geçmiş Nöbet Ücretleri ve Faiz Talep Edilebilir mi?

Ödenmeyen geçmiş dönem ücretleri dava konusu yapılabilir; ancak bütün geçmiş yılların tek başvuruyla sınırsız biçimde tahsil edileceği söylenemez. Dönemsel ödemeler, önceki başvurular, ret işlemleri ve dava süreleri birlikte değerlendirilir. Genel bir alacak zamanaşımı süresine dayanmak, idari dava açma süresinin korunması için tek başına yeterli değildir.

Faiz başlangıcı da somut talebe göre belirlenmelidir. Tevfik İlker Akçam dosyasında ilk derece mahkemesi idareye başvuru tarihinden itibaren faiz ödenmesine karar vermiştir. Bu durum, her uyuşmazlıkta aynı tarihin zorunlu olarak uygulanacağı anlamına gelmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Öğretim üyesi olduğum için nöbet ücretim reddedilebilir mi?

Akademik unvan tek başına yeterli bir değerlendirme değildir. Özel ödeme hükümleri, yapılan hizmet ve benzer personele uygulanan rejim incelenmelidir. Özellikle birlikte kullanılan tesislerdeki öğretim üyeleri bakımından açık kanuni düzenleme bulunmaktadır.

Döner sermaye ödenmesi nöbet ücretini ortadan kaldırır mı?

Her ek ödeme aynı hukuki nitelikte değildir. Döner sermaye ödemesinin hangi hizmetin karşılığı olduğu ve uygulanabilir mahsup veya birlikte ödeme kuralları araştırılmalıdır. Yalnızca döner sermaye alındığı belirtilerek sonuca gidilmemelidir.

Üniversitenin cevap vermemesi dava açılmasını engeller mi?

İYUK m.10 kapsamındaki başvurularda zımni ret yolu bulunmaktadır. Cevap beklenirken dava süresinin geçirilmemesi gerekir.

Önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?

Kamu görevlisi hekimin idari işlemden kaynaklanan bu uyuşmazlığında işçilik alacaklarına ilişkin zorunlu arabuluculuk uygulanmaz. Özel hukuk sözleşmesine dayalı çalışma ilişkileri ise ayrıca ele alınmalıdır.

Dava açılınca ücret hemen ödenir mi?

Dava açılması kendiliğinden ödeme sonucu doğurmaz. Yürütmenin durdurulması istenirse kanuni koşullar ayrıca değerlendirilir; salt parasal kaybın varlığı her durumda yeterli sayılmaz.

Öğretim Üyesi Hekimlerin Nöbet Ücreti Uyuşmazlıkları

Devlet üniversitesi hastanelerinde çalışan öğretim üyesi hekimlerin nöbet ücreti taleplerinde, kadro ve görevlendirme belgeleriyle ödeme kayıtlarının birlikte incelenmesi gerekir. Başvurunun doğru idareye yapılması, talep dönemlerinin belirlenmesi ve tebligat tarihlerinin izlenmesi hak kaybının önlenmesi açısından önem taşır.

Kamu personelinin farklı idari uyuşmazlıklarına ilişkin olarak memura disiplin cezası, itiraz süresi ve iptal davası yazımız da incelenebilir. Öğretim elemanlarının disiplin rejiminin ayrıca 2547 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Sonuç

2547 sayılı Kanun’a tabi hekimin acil, yoğun bakım veya icap nöbeti ücretinden yararlandırılmaması, yalnızca akademik kadrosuna bakılarak çözülebilecek bir mesele değildir. Fiilen verilen hizmet, özel kanuni düzenlemeler ve farklı muamelenin gerekçesi birlikte değerlendirilmelidir.

Tevfik İlker Akçam kararı, nesnel ve makul gerekçe olmadan nöbet ücretinden dışlamanın mülkiyet hakkıyla bağlantılı ayrımcılık yasağını ihlal edebileceğini göstermektedir. Öğretim üyelerinin davalarında bu gerekçenin somut statü ve çalışma koşullarıyla ilişkilendirilmesi; iptal ve parasal hak taleplerinin süresinde ileri sürülmesi gerekir.

Avukat İlker Kılıç  Bursa Barosu