Popüler Etiketler
İştirak Nafakası Ne Zaman Sona Erer, 18 Yaşına Girince Nafaka Kesilir mi
Boşanma davalarında velayet hakkı kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun eğitim, sağlık, barınma ve bakım giderlerine katılmakla yükümlüdür. Bu katkı uygulamada iştirak nafakası olarak adlandırılır. Ancak boşanma sürecinde ve sonrasında en sık araştırılan hukuki konuların başında; “Çocuk 18 yaşını doldurunca iştirak nafakası biter mi?” ve “Üniversite okuyan çocuğa nafaka ödenmeye devam eder mi?” soruları gelir.
Kural olarak iştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla (18 yaşını doldurmasıyla) kanun gereği kendiliğinden sona erer. Buna karşın eğitim hayatı devam eden ve kendi ekonomik bağımsızlığını kazanamayan çocuk için anne ve babanın bakım yükümlülüğü tamamen ortadan kalkmaz. Bu aşamada devreye yardım nafakası girer.
İştirak Nafakası Nedir ve Nasıl Hesaplanır?
İştirak nafakası, velayeti eşlerden birine verilen müşterek çocuğun zorunlu giderlerine diğer eşin mali gücü oranında ortak olmasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 182. maddesi gereğince, velayeti almayan taraf çocuğun bakım ve yetiştirilme masraflarına katılmak zorundadır.
Aile Mahkemesi hâkimi iştirak nafakası miktarını belirlerken şu kriterleri esas alır:
- Çocuğun yaşı, gelişim dönemi ve güncel ihtiyaçları,
- Okul, kırtasiye, kurs ve özel eğitim giderleri,
- Sağlık ve tedavi harcamaları,
- Anne ve babanın aylık net gelirleri ile ekonomik güçleri,
- Çocuğun evlilik birliği devam ederken alıştığı yaşam standardı.
İştirak Nafakası Çocuk 18 Yaşına Girince Sona Erer mi?
Türk Medeni Kanunu’nun 11. maddesine göre erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla başlar. TMK m. 328/1 ise anne ve babanın bakım borcunun kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam edeceğini açıkça hükme bağlar.
Dolayısıyla; çocuk 18 yaşına bastığı an velayet ilişkisi sona erdiği için velayete bağlı bir hak olan iştirak nafakası da kendiliğinden ortadan kalkar.
İştirak Nafakasının Kesilmesi İçin Dava Açmak Gerekir mi?
Sırf çocuk 18 yaşını doldurdu diye ayrıca mahkemeye gidip “iştirak nafakasının kaldırılması davası” açmaya gerek yoktur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (04.07.2022 T., 2022/6020 E., 2022/6592 K.):
Çocuğun 18 yaşını doldurarak ergin olmasıyla iştirak nafakası kanun gereği kendiliğinden sona erer. Bu durumun tespiti amacıyla nafaka borçlusu tarafından açılan davanın dinlenmesinde hukuki yarar bulunmamaktadır.
Çocuk 18 Yaşını Doldurduğu Halde Üniversite Okuyorsa Ne Olur?
İştirak nafakasının kesilmesi, anne ve babanın eğitim gören çocuklarına maddi desteği tamamen keseceği anlamına gelmez.
TMK m. 328/2 hükmüne göre:
“Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler.”
Buradaki kritik ayrım şudur: Eski iştirak nafakası üniversite boyunca doğrudan devam etmez; konu artık “Yardım Nafakası” kapsamına girer.
Üniversite Okuyan Çocuk İçin Nafaka Otomatik Devam Eder mi?
Otomatik olarak devam etmez. Uygulamada en sık düşülen yanılgı budur.
- 18 yaşından önce ödenen iştirak nafakası, çocuk üniversiteye başlasa dahi doğrudan yardım nafakasına dönüşmez.
- Çocuk artık ergin bir birey olduğu için davayı anne ya da baba açamaz.
- Maddi desteğe ihtiyaç duyan üniversite öğrencisi, bizzat kendi adına Aile Mahkemesi’nde anne veya babasına karşı yardım nafakası davası açmalıdır.
| Kriter | İştirak Nafakası | Yardım Nafakası (Ergin Çocuk) |
| Yaş Sınırı | 18 yaşından küçük çocuklar için geçerlidir. | 18 yaşını doldurmuş ergin çocuklar için geçerlidir. |
| Dava Hakkı | Velayet sahibi anne veya baba açar. | Bizzat ergin çocuk kendi adına açar. |
| Dayanak Madde | TMK m. 182, m. 328/1 | TMK m. 328/2, m. 364 |
| Sona Erme Biçimi | 18 yaşın dolmasıyla kendiliğinden biter. | Eğitimin bitmesi, çalışma veya mahkeme kararıyla sona erer. |
Üniversite Öğrencisinin Yardım Nafakası Alma Şartları Nelerdir?
Üniversiteye kayıtlı her ergin çocuğun talebi mahkeme tarafından doğrudan kabul edilmez. Mahkemenin nafaka bağlarken incelediği başlıca hususlar şunlardır:
- Eğitimin Fiilen ve Ciddiyetle Devam Etmesi
Sadece üniversitede öğrenci kaydının bulunması yeterli değildir; öğrencinin derslere devam etmesi ve eğitimini aksatmaması gerekir. Haklı bir gerekçe olmaksızın okulun sürekli uzatılması veya bölüm değiştirilmesi nafaka hakkını tehlikeye sokabilir.
- Çocuğun Gelir Durumu ve Çalışma Şartı
Ergin çocuğun düzenli bir işi ve yaşamını idame ettirebilecek geliri varsa nafaka bağlanmayabilir veya mevcut nafaka kaldırılabilir. Ancak staj ücreti, yarı zamanlı (part-time) çalışma ya da cüzi harçlıklar nafakanın kesilmesini gerektirmez.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (13.03.2015 T., 2013/3-1627 E., 2015/1020 K.):
Eğitim hayatı devam ederken düğünlerde müzisyenlik yaparak cüzi bir gelir elde eden çocuğun kazancının eğitim ve geçim giderlerini karşılamaya yetmediği durumlarda, yardım nafakasına hak kazandığı kabul edilmiştir.
- Açık öğretim Fakültesi (AÖF) Öğrencisi Olunması
Açık öğretimde okumak yardım nafakası alınmasına tek başına engel teşkil etmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (07.11.2019 T., 2017/3-1012 E., 2019/1145 K.), AÖF öğrencisi olan ve düzenli bir işi/geliri bulunmayan gencin de şartları varsa yardım nafakası alabileceğini vurgulamıştır.
- Yüksek Lisans ve Doktora Eğitimi
TMK m. 328/2 gereği anne ve babadan talep edilecek destek “makul ölçüde” olmalıdır. Yüksek lisans veya doktora sürecinde çocuğun yaşı, meslek sahibi olup olmadığı ve ailenin gelir düzeyi gözetilerek karar verilir; otomatik bir hak doğmaz.
Yardım Nafakası Miktarı Nasıl Belirlenir?
Mahkeme nafaka miktarını belirlerken tek bir tarafın gelirini değil, iki tarafın karşılıklı imkânlarını ve güncel hayat pahalılığını inceler.
- Öğrencinin barınma (yurt/kira), beslenme, ulaşım ve ders materyalleri giderleri,
- Öğrencinin aldığı burslar veya kısmi kazançları,
- Anne ve babanın ayrı ayrı ekonomik ve mali koşulları ile bakmakla yükümlü oldukları diğer kişiler,
- Ülkenin mevcut enflasyonist koşulları ve paranın satın alma gücü.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 04.04.2024 tarihli (2023/9359 E., 2024/2406 K.) güncel kararında da tarafların mali güçleri, çocuğun temel zorunlu ihtiyaçları ve hakkaniyet ilkesi göz önünde bulundurularak belirleme yapılması gerektiği yinelenmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Üniversite okuyan çocuğa baba nafaka ödemek zorunda mı?
Çocuğun eğitimi fiilen devam ediyorsa, düzenli bir kazancı yoksa ve babanın mali gücü elveriyorsa mahkeme kararıyla nafaka ödenmesi zorunludur. Aynı sorumluluk mali gücü oranında anne için de geçerlidir.
Üniversite öğrencisi nafakası kaç yaşına kadar ödenir?
Türk Medeni Kanunu’nda kesin bir yaş sınırı (22 veya 25 yaş gibi) çizilmemiştir. Esas ölçüt eğitimin makul süre içerisinde devam etmesidir.
Çocuk mezun olunca nafaka doğrudan kesilebilir mi?
Eğitimin sona ermesi yardım nafakasının yasal dayanağını ortadan kaldırır. Ancak borçlunun icra takibiyle karşılaşmaması adına, ilamlı nafaka kararlarında mahkemeden yardım nafakasının kaldırılması kararı alınması tavsiye edilir.
18 yaşından küçükken çocuk çalışmaya başlarsa nafaka kesilir mi?
18 yaş altındaki iştirak nafakası re’sen kesilmez. Çocuk sigortalı işe girmiş ve gelir elde ediyorsa, nafaka yükümlüsü ebeveyn Aile Mahkemesi’ne başvurarak nafakanın kaldırılmasını veya indirilmesini talep etmelidir.
Hukuki Değerlendirme ve Avukat Desteği
İştirak nafakasının kendiliğinden sona ermesi süreci ile 18 yaş sonrası açılacak yardım nafakası davaları teknik ayrıntılar içerir. Yanlış dava türünün seçilmesi veya yetkili/görevli mahkemenin hatalı belirlenmesi hak ve zaman kaybına yol açabilir.
Avukat İlker Kılıç
Bursa Barosu
