Popüler Etiketler
Çocuğu Göstermeyen Anne veya Babaya Karşı Ne Yapılabilir, Çocuk Teslimi ve Yaptırımlar
Boşanma veya ayrılık davaları sonucunda velayet anne veya babadan birine bırakılmış olsa dahi, diğer tarafın çocukla bağ kurma ve görüşme hakkı ortadan kalkmaz. Ancak uygulamada velayeti alan ebeveynin kişisel ilişki günlerinde çocuğu göstermemesi, görüştürmemek için bahaneler üretmesi veya çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtması en sık karşılaşılan aile hukuku sorunlarındandır.
Güncel hukuk sistemimizde çocuk teslimi artık icra müdürlükleri veya haciz memurları vasıtasıyla yapılmamaktadır. Mahkeme kararına rağmen çocuğu göstermeyen tarafa karşı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü (ADM) bünyesindeki çocuk görüşme merkezleri üzerinden teslim prosedürü işletilir. İhlalin devamı hâlinde 3 günden 10 güne kadar disiplin hapsi uygulanabileceği gibi, sistematik engellemelerde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.
Çocukla Kişisel İlişki Kurma Hakkı Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 323. maddesi uyarınca; velayet hakkı kendisinde bulunmayan anne ya da baba, çocuğu ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.
Mahkemeler bu hakkı düzenlerken çocuğun yaşı, okul programı ve tarafların yaşam koşullarına göre takvim belirler:
- Ayın belirli hafta sonları (Örn: 1. ve 3. hafta sonu Cumartesi 10.00 – Pazar 18.00),
- Dini bayramların belirli günleri,
- Sömestir (yarıyıl) tatilinin bir haftası,
- Yaz tatilinde belirlenen tarihler (Örn: Temmuz ayı boyunca).
Kişisel ilişki yalnızca ebeveynin hakkı değil, çocuğun ruhsal ve bedensel gelişimi için vazgeçilmez bir çocuk hakkıdır.
Ebeveyn Çocuğu Karşı Tarafa Göstermiyorsa Ne Yapılmalıdır?
Velayet sahibi taraf;
- “Ben çocuğumu vermek istemiyorum,”
- “Babasıyla görüşmesini sağlıklı bulmuyorum,”
- “Çocuk kendisi gitmek istemiyor”
gibi subjektif gerekçelerle kesinleşmiş veya tedbiren verilmiş mahkeme kararını tek taraflı olarak ihlal edemez.
Türk Medeni Kanunu m. 324 uyarınca; anne ve baba, diğer tarafın çocukla olan kişisel ilişkisini zedelemekten veya yetiştirilmesini engellemekten özenle kaçınmak zorundadır. Çocuğun görüşmede fiziksel veya psikolojik risk altında olduğuna dair somut bir iddia varsa, ebeveyn kendi inisiyatifiyle çocuğu saklayamaz; derhâl Aile Mahkemesi’ne başvurarak kişisel ilişkinin kaldırılmasını, sınırlandırılmasını veya gözetimli kurulmasını talep etmelidir.
Güncel Başvuru Yolu: Çocuk Teslimi İcra Yoluyla mı Yapılır?
7343 sayılı Kanun ile yapılan köklü reform sonucunda çocuk teslimi İcra ve İflas Kanunu kapsamından tamamen çıkarılmış, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu bünyesine alınmıştır.
- Nereye Başvurulur? Kararın infazı için adliyeler bünyesinde faaliyet gösteren Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü’ne (ADM) başvurulur. ADM bulunmayan adliyelerde işlemler Hukuk Mahkemeleri Yazı İşleri Müdürlüklerince yürütülür.
- Çocuk Görüşme Merkezleri: Teslim işlemleri adliye veya polis merkezi yerine; kreşler, gençlik merkezleri veya özel olarak tefriş edilmiş çocuk görüşme merkezlerinde uzman psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacılar eşliğinde gerçekleştirilir.
- Harç ve Masraf Muafiyeti: 5395 sayılı Kanun m. 41/H gereğince çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemlerinde başvuran taraftan herhangi bir harç veya masraf alınmaz. Eski sistemdeki yüksek icra yollukları ve harç yükü kaldırılmıştır.
Çocuğu Göstermeyen Ebeveyne Hangi Yaptırımlar Uygulanır?
Mahkeme kararına ve ADM tarafından düzenlenen teslim emrine aykırı davranan taraf hakkında iki temel hukuki yaptırım işletilir:
-
Disiplin Hapsi Yaptırımı (5395 sayılı K. m. 41/F)
Kişisel ilişki kurulmasına dair teslim emrine aykırı hareket eden, çocuğu teslim etmeyen veya teslimi zorlaştıran kişi hakkında:
- 3 günden 10 güne kadar disiplin hapsi cezası verilir.
- Eğer çocuğu kişisel ilişki kapsamında teslim alan anne veya baba, süre sonunda çocuğu kararlaştırılan merkeze/yere geri getirmezse bu kez 3 aya kadar disiplin hapsi uygulanır.
- Görevli Mahkeme: İşlemi yürüten müdürlüğün bulunduğu yerdeki Aile Mahkemesi‘dir.
Önemli Hak Düşürücü Süre:
Disiplin hapsi için şikâyet hakkı; fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 1 ay ve her hâlükârda eylemin işlendiği tarihten itibaren 3 ay geçmesiyle düşer. Bu sürelerin kaçırılmaması şarttır.
-
Velayetin Değiştirilmesi Davası (TMK m. 324)
TMK m. 324’e 7343 sayılı Kanun’la eklenen amir hükme göre; kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmeyen velayet sahibinden velayet hakkı alınarak diğer ebeveyne verilebilir.
Ebeveynin çocuğu diğer taraftan sürekli kaçırması, görüş günlerinde bahaneler uydurarak ADM merkezine getirmemesi ve çocukta ebeveyn yabancılaşması (Parental Alienation Syndrome) yaratması mahkemelerce ağır kusur sayılmakta ve çocuğun üstün yararı gereği velayetin karşı tarafa verilmesine hükmedilmektedir.
Süreç Nasıl İşler? Adım Adım Başvuru Tablosu
| Aşama | Yapılacak İşlem | İlgili Merci |
| 1. Başvuru | Mahkeme ilamı veya tedbir kararı ile teslim talep edilir. | Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Md. (ADM) |
| 2. İletişim & Emir | Karşı tarafla irtibat kurulur; getirilmezse resmî teslim emri tebliğ edilir. | ADM / Çocuk Görüşme Merkezi |
| 3. Tutanak | Çocuğun getirilmediği uzmanlarca resmî tutanakla tespit edilir. | ADM Uzman Heyeti (Pedagog/Psikolog) |
| 4. Ceza Şikâyeti | 1 aylık hak düşürücü sürede disiplin hapsi talep edilir. | Aile Mahkemesi |
| 5. Velayet Davası | İhlaller süreklilik arz ediyorsa velayetin tevdii davası açılır. | Aile Mahkemesi |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Çocuk “Anneme / Babama Gitmek İstemiyorum” Derse Ne Olur?
Velayet sahibinin yalnızca “çocuk istemiyor” beyanı hukuken geçerli bir mazeret değildir. Çocuğun idrak çağında (genellikle 8 yaş ve üzeri) olup olmadığına, çocuğun beyanının ebeveyn yönlendirmesi (manipülasyon) taşıyıp taşımadığına çocuk görüşme merkezindeki uzmanlar ve mahkemenin görevlendireceği pedagoglarca incelenerek karar verilir.
Henüz Boşanma Kararı Çıkmadı, Çocuk Nasıl Görülür?
Davanın sonuçlanması beklenmek zorunda değildir. Dava devam ederken Aile Mahkemesi’nden Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi gereğince tedbiren kişisel ilişki kurulması talep edilir. Tedbir kararları da aynı şekilde ADM üzerinden icra edilir ve ihlali disiplin hapsi doğurur.
Çocuk Gösterilmediğinde Polisle Gidip Alınabilir mi?
Tarafların kendi güçleriyle, kolluk çağırarak çocuğu zorla almaya çalışması hukuka aykırıdır ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi suçlamalara sebebiyet verebilir. Süreç münhasıran ADM kanalıyla işletilmelidir.
Hukuki Değerlendirme ve Avukat Desteği
Kişisel ilişki ihlalleri; ADM tutanaklarının doğru tutulması, 1 ve 3 aylık disiplin hapsi şikâyet sürelerinin kaçırılmaması ve delillerin velayetin değiştirilmesi davasına zemin hazırlayacak şekilde toplanması bakımından titiz bir takip gerektirir.
Bursa’da görülen boşanma, çocuk teslimi ve velayet uyuşmazlıklarında hak kaybına uğramamak ve sürecin çocuğun pedagojik gelişimini zedelemeden yürütülmesini sağlamak adına uzman bir avukatın desteği alınması tavsiye edilir.
Avukat İlker Kılıç Bursa Barosu
