Popüler Etiketler
Malulen Emeklilik Şartları , Kimler Malulen Emekli Olabilir?
Sosyal Güvenlik Hukukunda Malullük ve Engellilik Aylığı: 5510 Sayılı Kanun Kapsamında Şartlar, Ayrık Haller ve Usul
Sosyal güvenlik sistemimizde bireyin bedensel veya ruhsal arızaları nedeniyle çalışma gücünü kaybetmesi halinde bağlanan aylıklar iki ana sigorta koluna ayrılmıştır: Malûllük Sigortası ve Yaşlılık Sigortası.
Uygulamada ve yargı kararlarında en çok ihtilaf konusu olan husus, arızanın/hastalığın ilk defa sigortalı olunan tarihten önce mi, yoksa sonra mı ortaya çıktığı meselesidir. Zira hastalığın ilk işe girişten önce veya sonra bulunması, talep edilecek aylığın türünü, kanuni dayanağını, prim ve süre koşullarını tamamen değiştirmektedir.
Maluliyetin Çalışmaya Başladıktan Sonra Meydana Gelmesi (Malûllük Sigortası)LÜM:
Bir sigortalının çalışma hayatına girdikten sonra geçirdiği bir hastalık, kaza veya mesleki risk sebebiyle çalışma gücünü kaybetmesi hali 5510 sayılı Kanun’un 25, 26 ve 27. maddelerinde düzenlenmiştir.
Malul Sayılmanın Şartı (5510 m. 25)
Kanun’un 25. maddesi uyarınca;
- 4/a (hizmet akdiyle çalışanlar) ve 4/b (kendi adına çalışanlar) kapsamındaki sigortalıların çalışma gücünün veya iş kazası / meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60’ını kaybettiğinin Kurum Sağlık Kurulu’nca tespit edilmesi gerekir.
- Kanunun Temel İlkesi (m. 25/2): Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce çalışma gücünün en az %60’ını kaybettiği tespit edilenler malûllük aylığından yararlanamazlar. Dolayısıyla malul sayılabilmenin birinci koşulu, maluliyete yol açan durumun sigortalı işe girişten sonra doğmasıdır.
- Malullük Aylığından Yararlanma Şartları (5510 m. 26)
- madde kapsamında malul sayılan sigortalıya malullük aylığı bağlanabilmesi için:
- Prim ve Sigortalılık Süresi: En az 10 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmalıdır.
- Başkasının Bakımına Muhtaçlık İstisnası: Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır malul ise 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz; yalnızca 1.800 gün prim yeterlidir.
- İşten Ayrılma ve Başvuru: 4/a sigortalısının çalıştığı işten ayrılması, 4/b sigortalısının faaliyetine son verip genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarını ödemesi ve Kuruma yazılı istekte bulunması zorunludur.
Malullük Aylığının Hesabı, Başlangıcı ve Kesilmesi (5510 m. 27)Aylığın Başlangıcı:
Malullük aylığı, malul sayılmaya esas rapor tarihini veya işten ayrılma/borç ödeme tarihini takip eden ay başından itibaren bağlanır.
- Aylığın Hesabı: Prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olanlar için 9000 gün üzerinden, 9000 günden fazla olanlar için ise fiili gün üzerinden 29. madde esaslarına göre aylık bağlanır. Sigortalı başkasının bakımına muhtaç ise bağlama oranı ayrıca artırılır.
-
Çalışma Yasağı ve Aylığın Kesilmesi (m. 27/3): Malullük aylığı almakta iken Türkiye’de veya yabancı bir ülkede sigortalı olarak çalışmaya başlayanların malullük aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir. Bu kişiler Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek dahi malullük aylıklarını alarak çalışamazlar.
-
Maluliyet veya Rahatsızlığın Çalışmaya Başlamadan Önce Var Olması Hali (Yaşlılık Sigortası)
Eğer bir kişi ilk defa çalışmaya başladığı tarihte zaten malul sayılabilecek derecede (%60+) bir kayba sahipse veya doğuştan/çocukluktan gelen bir rahatsızlığı varsa, 5510 m. 25/2 gereği malullük sigortasından yararlanamaz.
Kanun koyucu bu durumdaki yurttaşları korumak amacıyla 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinde (Yaşlılık Sigortası) özel düzenlemeler getirmiştir.
-
İşe Başlamadan Önce %60 ve Üzeri Kaybı Olanlar (5510 m. 28/4)
Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce, çalışma gücünün en az %60’ını kaybettiği için malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanır:
- Genel Kural: En az 15 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3.960 gün prim ödemiş olmak şarttır.
- 2008 Öncesi Girişliler (Geçici m. 10/1): İlk defa 1 Ekim 2008 öncesinde 4/a (SSK) sigortalısı olmuş ve işe girişten önce malul sayılmayı gerektirecek düzeyde arızası bulunanlar için aranan şart 15 yıl sigortalılık ve 3.600 gün primdir.
- Kademeli Geçiş (Geçici m. 6): 01.10.2008 sonrasında işe giren 4/a’lılar için 3.700 günden başlayıp kademeli olarak 3.960 güne ulaşan takvim uygulanır.
-
İşe Girişte veya Sonrasında Çalışma Gücü Kaybı %40 – %59 Arasında Olanlar (5510 m. 28/5)
Maluliyet derecesine (%60) ulaşmayan ancak çalışma gücü kaybı bulunanlar için:
- %50 ila %59 arasında kayıp tespit edilenler: En az 16 yıl sigortalılık ve 4.320 gün prim,
- %40 ila %49 arasında kayıp tespit edilenler: En az 18 yıl sigortalılık ve 4.680 gün prim, ödemiş olmaları kaydıyla yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı alırlar.
(Not: 15 Ocak 2025 tarihli 7538 sayılı Kanun değişikliği ile 2008 öncesi sigortalıların eski vergi indirimi usulü kaldırılmış; 31.12.2008 öncesi girişlilerin prim şartları %50-59 için 3.700 gün, %40-49 için ise 4.100 gün olarak tabana çekilmiştir.)
5510 Sayılı Kanun m. 20–31 Ekseninde Malullük ve Yaşlılık Aylıklarının Karşılaştırmalı Hukuki Rejimi
| Hukuki Unsur | Malûllük Sigortası (m. 25, 26, 27) | Engellilik / Çalışma Gücü Kaybı Yaşlılık Sigortası (m. 28, 29, 30) |
| Sigorta Kolu | Malûllük Sigortası | Yaşlılık Sigortası (Erken Emeklilik) |
| Hastalığın Ortaya Çıkış Zamanı | Mutlaka işe girişten sonra meydana gelmelidir (m. 25/2). | İşe girişten önce de sonra da mevcut olabilir (m. 28/4, 28/5). |
| Aranan Kayıp Oranı | En az %60 (Kurum Sağlık Kurulunca). | İşe girişte malul ise en az %60; diğer hallerde %40 – %59 arası. |
| Asgari Prim Şartı | 1.800 gün (Bakıma muhtaçsa 10 yıl süresi dahi aranmaz). | Statü ve tarihe göre 3.600 ile 4.680 gün arası. |
| Aylığın Hesaplanması (m. 27 vs m. 29) | 9000 günden az ise doğrudan 9000 gün kabul edilerek bağlanır (Avantajlı formül). | Fiili prim gün sayısı ve katsayılar üzerinden m. 29 formülüne göre hesaplanır. |
| Emeklilik Sonrası Çalışma (m. 27/3 vs m. 30) | Aylık derhal kesilir. SGDP ödeyerek dahi çalışılamaz. | 01.10.2008 öncesi sigortalılar m. 30 istisnasıyla SGDP ödeyerek çalışabilir. |
| Primlerin İadesi (m. 31 – Toptan Ödeme) | Şartları sağlayamayan sigortalı işten ayrılırsa m. 31 uyarınca malullük/yaşlılık primlerini toptan iade alabilir. | Şartları sağlayamayan sigortalı işten ayrılırsa m. 31 uyarınca toptan iade alabilir. |
Hastane Engelli Raporu Neden Tek Başına Yetmez?
Uygulamada yapılan en büyük yanılgı, yetkili bir devlet hastanesinden alınan “Tüm Vücut Fonksiyon Kaybı Oranı %60” yazılı engelli sağlık kurulu raporunun doğrudan SGK nezdinde malullük aylığı sağlayacağı inancıdır.
- Farklı Mevzuat: Hastane raporları Sağlık Bakanlığı’nın engellilik cetveline ve Balthazard formülüne (birden çok hafif hastalığın toplanması) göre tanzim edilir.
- SGK İncelemesi: SGK Kurum Sağlık Kurulu ise 5510 sayılı Kanun’un Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’ne tabidir. SGK, arızaların tek tek iş ve meslek hayatındaki etkisini inceler. Örneğin hafif hipertansiyon, işitme kaybı ve bel fıtığının Balthazard ile %60 çıkması SGK nezdinde maluliyet sağlamaz.
- Kanser ve Ağır Hastalık İstisnaları: Maluliyet Yönetmeliği uyarınca malign neoplazm (kanser) teşhisi alanlara, talep etmeleri halinde oran aranmaksızın teşhisten itibaren 18 aya kadar (agresif türlerde 24 ay) geçici malullük aylığı bağlanabilmektedir.
SGK Kurum Sağlık Kurulu’nun maluliyeti veya çalışma gücü kaybını reddetmesi nihai hüküm teşkil etmez:
- Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu (SSYSK): İdari aşamada öncelikle Kurul kararına itiraz edilir.
- İş Mahkemesinde Dava: İtirazın reddi halinde İş Mahkemesinde maluliyetin/çalışma gücü kaybının tespiti ile tahsis talebini takip eden ay başından itibaren biriken aylıkların yasal faiziyle tahsili talep edilir.
- Yargıtay İçtihadı ve Adli Tıp Denetimi: Yargıtay , mahkemenin SGK Sağlık Kurulu görüşüyle bağlı olmadığını; 5510 sayılı Kanun m. 95 uyarınca çelişkilerin giderilmesi amacıyla dosyanın Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulu’na sevk edilerek tereddütsüz rapor alınması gerektiğini içtihat etmektedir.
Av. İlker Kılıç / Bursa
