Popüler Etiketler
Nafakanın Artırılması, Azaltılması, Kaldırılması Nasıl Yapılır?
Nafakanın Artırılması, Azaltılması, Kaldırılması Nasıl Yapılır?
Boşanma ve ayrılık süreçlerinde en çok tartışılan konulardan biri nafaka miktarıdır. Ekonomik şartların değişmesi, tarafların gelir durumunda artma veya azalma olması, çocukların eğitim giderleri gibi unsurlar nafakanın artırılması veya azaltılması taleplerini gündeme getirir.
- Nafaka türleri,
- Tedbir nafakası,
- Nafakanın artırılması – azaltılması şartları,
- Yargıtay kararları ve örnek olaylar ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Nafaka Türleri
Türk Medeni Kanunu’na göre başlıca nafaka türleri şunlardır:
1. Tedbir Nafakası
Boşanma davası devam ederken, tarafların ve çocukların geçimini sağlamak için verilen nafakadır.
- Dava açıldığı anda hakim kendiliğinden takdir eder.
- Ekonomik güçleri, yaşam standartları dikkate alınır.
- Boşanma davası sonucunda sona erer, yerini yoksulluk nafakasına veya çocuk nafakasına bırakabilir.
Tedbir nafakası için kusur aranmaz.
Sadece maddi ihtiyaç ve gelir durumu önemlidir.
2. Yoksulluk Nafakası
Boşanma sonucu yoksulluğa düşecek olan eşe bağlanır.
- Talep edilmesi zorunludur.
- Süresizdir, ancak kaldırılabilir.
- Kusur oranı önemlidir:
Ağır kusurlu eş lehine yoksulluk nafakası bağlanamaz.
3. İştirak Nafakası
Çocuğun eğitim, sağlık, barınma ve temel giderlerini karşılamak için bağlanan nafakadır.
- Velayet kimde olursa olsun, diğer ebeveyn ödeme yapar.
- Çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla sona erer, ancak üniversite eğitimi devam ediyorsa mahkeme kararı ile uzatılabilir.
4. Yardım Nafakası
Anne-baba, çocuk, kardeşler arasında ihtiyaç halinde talep edilebilecek nafakadır.
Nafakanın Artırılması Nasıl Talep Edilir?
Ekonomik koşullar değiştiğinde nafaka alacaklısı, Aile Mahkemesi’nden nafaka artışı talep edebilir.
Artış nedenleri:
- Asgari ücret/sosyal hayat maliyetinin yükselmesi,
- Çocuğun eğitim giderlerinin artması,
- Tarafın gelirinde artış olması,
- Kiranın, temel giderlerin yükselmesi.
Uygulamada TÜFE oranında yıllık artış talep edilmesi yaygındır.
Nafakanın Azaltılması veya Kaldırılması
Nafaka ödeyen taraf, gelirinde düşüş veya olağanüstü ekonomik zorluk yaşadığı durumlarda ile nafaka alacaklısının yoksulluktan kurtulması
Artırılması Azaltılmasını ,Tamamen kaldırılmasını talep edebilir.
Mahkemede kabul gören nedenler:
- Nafaka yükümlüsünün işsiz kalması
- Sağlık sorunları, maluliyet
- Gelirin ciddi şekilde azalması
- Evlenme – yeni aile yükümlülükleri
- Nafaka alacaklısının gelirinin artması
Mahkemede reddedilen nedenler:
- Nafaka ödemek istememe
- Kasıtlı iş bırakma
- Gelir gizleme
- Lüks yaşama devam etme
Nafakanın Kaldırılması Hangi Durumlarda Olur?
Aşağıdaki hallerde nafaka düşer:
- Nafaka alacaklısının evlenmesi
- Fiilen evli gibi yaşaması (fiili birliktelik)
- Yoksulluğun ortadan kalkması
- Nafaka yükümlüsünün ölümü
Yargıtay Kararları ve Örnek Olaylar
Yargıtay 3. HD, E. 2018/5249, K. 2019/2781
Olay:
Nafaka ödeyen eş emekli olmuş, gelirinde ciddi azalma olmuş, ayrıca sağlık problemi nedeniyle çalışamaz hale gelmiştir.
Karar:
“Gelirinde önemli düşüş olan davacının nafakasının azaltılmasına karar verilmesi hukuka uygundur.”
- Yargıtay 2. HD,
Olay:
Çocuğun lise ve dershane giderleri artmış, velayeti elinde bulunduran ebeveyn artış talep etmiş.
Karar:
“Artan eğitim giderleri dikkate alınarak iştirak nafakasının artırılmasına karar verilmelidir.”
- Yargıtay 3. HD,
Nafaka alacaklısı evlenmemiş, ancak uzun süredir aynı erkekle birlikte yaşamaktadır.
Karar:
“Fiilen evli gibi yaşama, nafakanın kaldırılması için yeterlidir.”
- Yargıtay 2. HD,
Olay:
Nafaka alan eski eş yüksek maaşla işe başlamıştır.
Karar:
“Yoksulluk hali ortadan kalktığından yoksulluk nafakasının kaldırılmasına karar verilmelidir.”
- Yargıtay 3. HD,
Olay:
Nafaka ödeyen eş gelirini gizlemiş, lüks araç ve tatil harcamaları tespit edilmiştir.
Karar:
“Gelirini gizleyen ve lüks yaşam süren davacının nafakanın azaltılması talebi reddedilmelidir.”
Dava Açarken Sunulması Gereken Deliller
Başarılı sonuç için aşağıdaki belgeler önemlidir:
- SGK hizmet dökümü
- Maaş bordrosu
- Kira kontratı
- Sağlık raporları
- İcra takip dosyaları
- Faturalar – harcama belgeleri
- Çocuğun okul masrafları
Sık Sorulan Sorular
Nafaka her yıl otomatik artar mı?
Eğer karar içeriğinde TÜFE oranında artış maddesi varsa evet, otomatik artar.
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Geliri yoksulluk sınırının altında ise nafaka bağlanabilir.
Nafaka ödenmezse ne olur?
- İcra takibi açılır.
- Faiz işler.
- Ödemezlikte zorlama hapsi uygulanabilir (3 aya kadar).
SONUÇ
Nafaka, hem alacaklının hem de ödeyen kişinin ekonomik durumuna göre dinamik bir yapıya sahiptir.
- Gelir artarsa artış,
- Gelir düşerse azaltma,
- Yoksulluk kalkarsa kaldırma mümkündür.
Mahkemeler karar verirken:
- Tarafların gelirleri,
- Hayat standartları,
- Çocukların ihtiyaçları,
- Güncel ekonomik şartlar
gibi unsurları birlikte değerlendirir.
- Nafaka Artırılması ve Azaltılması Nasıl Yapılır?
- Yoksulluk ve İştirak Nafakası – Güncel Yargıtay Kararları
- Nafakanın Kaldırılması Şartları Nedir?
- Tedbir Nafakası Nedir? Kimlere Verilir?
- Nafaka Ödemeyen Eş Hapse Girer mi?
Nafakanın Artırılması, Azaltılması ve Kaldırılması Kararları
Aşağıdaki Yargıtay kararları, boşanma sonrasında tarafların ekonomik ve sosyal durumlarının değişmesi veya hukuki nedenlerin gerçekleşmesi hâlinde nafaka alacaklısı ya da borçlusunun talebine göre nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması hakkında verilmiş önemli içtihatlardan bazılarını içerir. Kararlar kısa özetlerle sunulmuştur.
1.Nafakanın Kaldırılması Talebinde Sosyo‑ekonomik Araştırma Eksikliği
- Mahkeme kararı: Yoksulluk nafakasının takdir edildiği tarihten sonra davacının işe girdiği ve ek gelir elde ettiği, davalının yoksulluğunun ortadan kalktığı gerekçesiyle nafakanın kaldırılmasına karar verilmiştir.
- Yargıtay incelemesi: Dosyada tarafların sosyal ve ekonomik durumunun ayrıntılı olarak araştırılmadığı ve nafaka miktarının belirlenmesinde esas alınması gereken unsurların eksik incelendiği tespit edilmiştir. Yoksulluk nafakasının tamamen kaldırılması doğru görülmemiş, karar bozulmuştur.
- Önem: Yoksulluk nafakasının kaldırılması için gelir durumunda değişiklik iddiası yeterli değildir; kapsamlı sosyo‑ekonomik inceleme yapılmalıdır.
- Asgari Ücret Geliri Yoksulluğu Kaldırmaz
- Olay: Nafaka borçlusu, davalının çalışarak asgari ücret düzeyinde gelire sahip olduğunu iddia ederek yoksulluk nafakasının kaldırılmasını talep etti.
- Yargıtay kararı: Asgari ücret düzeyindeki gelirin kişiyi yoksulluktan çıkarmadığı, bu durumun yalnızca nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınabileceği belirtilmiştir. Mahkeme yoksulluk nafakasının kaldırılması yerine makul oranda indirilmesine karar vermelidir.
- Önem: Asgari ücret geliri, yoksulluk nafakasını ortadan kaldırmaz; gerekirse nafaka azaltılır.
- Asgari Ücretli Eş için Nafaka Kaldırma Yerine İndirim
- Olay: Mahkeme, davalının asgari ücret düzeyinde geliri olduğu gerekçesiyle yoksulluk nafakasını kaldırdı.
- Yargıtay incelemesi: Davalının asgari ücret geliri, yoksulluğu tamamen ortadan kaldırmadığı için mahkemenin kaldırma kararı hatalı bulunmuştur; nafaka yalnızca indirilmelidir.
- Önem: “Çoğun içinde az da vardır” ilkesi gereği, kaldırma talebi içinde indirim talebi de bulunduğundan mahkemeler indirim yapabilir.
- Asgari Ücret Geliri Nafakanın Kaldırılmasına Değil Azaltılmasına Sebep Olur
- Olay: Asgari ücretle çalışan davalı için yoksulluk nafakasının kaldırılmasına karar verilmiştir.
- Yargıtay incelemesi: Davalının gelirinin yoksulluğu ortadan kaldırmadığı, nafaka borçlusunun ekonomik durumu araştırılarak hakkaniyete uygun bir indirim yapılması gerektiği belirtilmiştir.
- Önem: Nafaka borçlusunun asgari ücret düzeyinde geliri, nafakanın tamamen kaldırılması yerine indirilmesini gerektirir.
- Protokolle Üstlenilen Yükümlülüğün Sonradan İndirilmesi
- Olay: Taraflar, anlaşmalı boşanma protokolünde yüksek iştirak nafakası miktarı belirlemiş, davacı daha sonra bu yükümlülüğün indirilmesini talep etmiştir.
- Yargıtay kararı: Sırf boşanmayı sağlayabilmek için mali gücünün üzerinde bir yükümlülüğü protokolde üstlenen kişinin, sonradan bu yükümlülüğün kaldırılması veya azaltılması talebinin iyi niyet ve sözleşmeye bağlılık ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilmiştir.
- Önem: Protokolde kendi rızasıyla üstlenilen nafaka, olağanüstü değişiklik olmadıkça indirilemez.
- Ölüm Aylığı Nafakanın Kaldırılmasını Gerektirmez
- Olay: Davalı kadına boşanmadan sonra aylık 300 TL yoksulluk nafakası bağlanmış, babasının vefatıyla 805 TL ölüm aylığı bağlanmıştır. Nafakanın kaldırılması talep edilmiştir.
- Yargıtay kararı: Ölüm aylığı ve nafakanın toplamı davalıyı yoksulluktan kurtaracak nitelikte olmadığı için nafakanın tamamen kaldırılması değil, indirilmesi gerekir.
- Önem: Kişinin başka gelirlerinin olması yoksulluğunu tamamen ortadan kaldırmaz; nafaka azaltılır.
- Fiilen Evlilik Benzeri Birliktelik Nafakayı Kaldırır
- Olay: Boşanma sonrası davalı kadının başka bir erkekle uzun süreli birlikte yaşadığı, fiilen evli gibi davrandığı tespit edilmiştir.
- Yargıtay kararı: Türk Medeni Kanunu’nun 176/3. maddesi uyarınca, alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması yoksulluk nafakasının kaldırılmasını gerektirir. Mahkemenin nafakanın reddi yönündeki kararı bozulmuştur.
- Önem: Resmi nikâh olmaksızın evlilik benzeri birliktelik yoksulluk nafakasını ortadan kaldırır.
- Emeklilik Gelirindeki Düşüş Kaldırma Değil İndirim Sebebidir
- Olay: Davacı emekli olmuş, gelirinin düştüğünü belirterek nafakanın kaldırılmasını talep etmiştir.
- Yargıtay kararı: Emekli maaşı ve malvarlığı tespit edildikten sonra tarafların sosyal ve ekonomik durumları gözetilerek nafakanın hakkaniyete uygun bir miktarda indirilmesi gerekir; emeklilik, nafakanın kaldırılmasına gerekçe olamaz.
- Önem: Emeklilik gibi gelir azalmaları nafakanın kaldırılmasına değil indirilmesine etkili olur.
- Fazla İndirim Yapılması Bozma Sebebidir
- Olay: 2 500 TL iştirak nafakası 1 000 TL’ye düşürülmüştür.
- Yargıtay kararı: Tarafların gelir durumları, müşterek çocuğun yaşı ve ihtiyaçları dikkate alındığında yapılan indirimin fazla olduğu, hakkaniyete uygun miktarda indirim yapılması gerekirken nafakanın aşırı derecede düşürülmesinin doğru olmadığı belirtilmiştir
- Önem: İştirak nafakasının azaltılmasında gelir ve çocuğun ihtiyaçları dikkate alınarak makul bir indirim yapılmalıdır.
- Yüksek Nafaka Taahhüdünün Sonradan İndirilmesi (
- Karar özeti: Mahkeme, tarafların anlaşmalı boşanma protokolüyle belirledikleri yüksek nafaka yükümlülüğünü sırf boşanmayı sağlamak amacıyla üstlenen davacının, sonradan indirim talebinde bulunamayacağını vurgulamıştır. Böyle bir talebin iyi niyet ve sözleşmeye bağlılık ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilmiştir.
- Önem: Tarafların rızasıyla belirlenen nafakanın, ekonomik koşullar değişmeden indirilmesi hakkın kötüye kullanılmasıdır.
- Yüksek Nafaka Sözleşmesini Kısa Sürede İndirme Talebi Hakkın Kötüye Kullanılması
- Olay: Anlaşmalı boşanma protokolünde belirlenen yoksulluk nafakasının kısa süre sonra kaldırılması talep edilmiştir.
- Yargıtay kararı: Protokolü imzalayan tarafın mali durumunu bile bile yüksek nafakayı kabul edip kısa süre sonra azaltma talep etmesi iyi niyet ve sözleşmeye bağlılık ilkelerine aykırıdır. Mahkemece nafakanın kaldırılması talebinin reddi gerekir.
- Önem: Protokoldeki yükümlülük, kalıcı ekonomik değişiklik olmadan kaldırılamaz.
- İşten Çıkarma Tek Başına Nafaka Azaltma Sebebi Değildir
- Olay: Nafaka borçlusu işten çıkarıldığını, bu nedenle nafakanın azaltılması gerektiğini ileri sürmüştür.
- Yargıtay kararı: İşten çıkarılmak tek başına nafaka azaltma sebebi değildir; borçlunun kira ve diğer gelirleri ile tazminat hakkı araştırılmalıdır. Mahkeme eksik inceleme ile karar verdiği için hüküm bozulmuştur.
- Önem: Nafaka borçlusunun tüm gelirleri ayrıntılı olarak incelenmeden azaltma kararı verilemez.
- İmam Nikâhıyla Evlilik Yoksulluk Nafakasını Kaldırır
- Olay: Nafaka alacaklısının resmi nikâh olmaksızın imam nikâhıyla evlenmesi.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı: Nafaka alacaklısının imam nikâhıyla evlenmesi, fiilen evli gibi yaşama kapsamında değerlendirilir ve yoksulluk nafakasının kaldırılmasını gerektirir.
- Önem: Fiilen evlilik benzeri birliktelik, resmi nikâh olmasa bile yoksulluk nafakasına son verir.
- Gayri Resmi Birliktelik Nafakanın Kaldırılması Sebebidir
- Olay: Davalı kadının başka biriyle gayri resmi bir evlilik yaşadığı tanık beyanlarıyla sabittir.
- Yargıtay kararı: Bu durum yoksulluk nafakasının kaldırılmasını gerektirdiği hâlde mahkemenin nafakayı devam ettirmesi doğru bulunmamış ve karar bozulmuştur.
- Önem: Gayri resmi birliktelik, yoksulluk nafakasını sona erdirir.
- Asgari Ücret Seviyesinde Gelir Yoksulluk Nafakasını Kaldırmaz
- Olay: Nafaka alacaklısı kadının yetim aylığı ve kira geliri elde ettiği, nafaka borçlusunun gelirinin düşük olduğu iddia edilmiştir.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı: Asgari ücret seviyesinde gelire sahip olmak yoksulluk nafakasının bağlanmasına engel değildir. Nafaka alacaklısının yetim aylığı ve kira gelirinin bulunması, nafakanın kaldırılmasına değil indirilmesine etki eder; hakkaniyet gereği nafaka miktarı makul oranda indirilmeli.
- Önem: Kişinin bir miktar gelire sahip olması nafakayı tamamen kaldırmaz; indirim yapılabilir.
- Tedbir Nafakasının Onanması ve Kesinleşmesi
- Olay: Boşanma davasında davalı lehine aylık 700 TL tedbir nafakası verilmiş, karar Yargıtay’da temyiz edilmiştir.
- Yargıtay kararı: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.01.2013 tarihli kararıyla mahkemenin tedbir nafakasını onamış, 24.04.2013 tarihli kararında da karar düzeltme talebini reddetmiştir. Böylece nafaka kararı kesinleşmiştir.
- Önem: Yargıtay, tedbir nafakası kararlarını da onaylayabilir; karar düzeltme talebi reddedilince hüküm kesinleşir.
- Fiilen Evlilik Benzeri İlişki Nafakayı Kaldırır
- Olay: Nafaka alacaklısı bir başkasıyla evlilik benzeri bir ilişki içinde olduğundan nafakanın kaldırılması istenmiştir.
- Yargıtay kararı: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, fiilen evlilik benzeri birliktelik bulunduğunda nafakanın kaldırılması gerektiğini belirtmiştir.
- Önem: Süreklilik arz eden evlilik benzeri ilişkiler nafakanın kaldırılmasına sebep olur.
- Nafaka Borçlusunun Gelirinin Düşmesi
- Olay: Nafaka yükümlüsü boşanma sonrasında işini kaybetmiş, sağlık sorunları nedeniyle çalışamaz duruma gelmiş ve gelirinin önemli ölçüde azaldığını iddia ederek nafakanın kaldırılmasını talep etmiştir.
- Yargıtay kararı: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, nafaka borçlusunun gelirinin ciddi şekilde azalmasının nafakanın azaltılması veya kaldırılması için geçerli bir sebep olabileceğini; mahkemece tarafların güncel ekonomik durumları dikkate alınarak hakkaniyet gereği karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.
- Önem: Nafaka borçlusunun gelirinin önemli ölçüde düşmesi nafakanın azaltılması/kaldırılması sebebi olabilir.
- Çocuğun Ekonomik Bağımsızlığa Kavuşması
- Olay: Mahkeme, çocuğun 18 yaşını doldurduğunu ve tam zamanlı bir işte çalışarak düzenli gelir elde ettiğini tespit ederek iştirak nafakasının kaldırılmasına karar vermiştir.
- Yargıtay kararı: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, çocuğun ekonomik bağımsızlık kazanmasının nafakanın sona ermesi için yeterli bir gerekçe olduğunu vurgulamıştır.
- Önem: Reşit olan ve tam zamanlı işte çalışan çocuk için ödenen iştirak nafakası kaldırılabilir.
- Anlaşmalı Boşanma Nafakasında Olağanüstü Değişiklik
- Olay: Taraflar anlaşmalı boşanma protokolünde nafaka miktarını belirlemiş, ancak nafaka borçlusunun ekonomik durumu ağır şekilde bozulmuş, nafaka alacaklısının da kendi geçimini sağlayabilecek duruma geldiği iddia edilmiştir.
- Yargıtay kararı: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, anlaşmalı boşanma protokolünde belirlenen nafakanın taraf iradesiyle kabul edildiğini, fakat olağanüstü değişiklikler (gelirin önemli ölçüde azalması, alacaklının ekonomik güçlenmesi) varsa nafakanın azaltılması veya kaldırılması yönünde karar verilebileceğini belirtmiştir.
- Önem: Anlaşmalı boşanma protokolündeki nafaka şartları, olağanüstü değişiklik hallerinde mahkeme kararıyla değiştirilebilir.
Sonuç
Yargıtay’ın içtihatları, nafaka miktarının dinamik bir kurum olduğunu ve tarafların mali durumlarındaki değişiklikler, çocukların ihtiyaçları veya hukuki nedenlere göre artırılabileceğini, azaltılabileceğini veya kaldırılabileceğini göstermektedir. Kararların ortak noktaları;
- Nafaka ödemelerinin belirlenmesinde ve değiştirilmesinde tarafların sosyal ve ekonomik durumlarının kapsamlı şekilde araştırılması gerektiği,
- Asgari ücret düzeyindeki gelirin yoksulluğu ortadan kaldırmadığı ve nafakanın tamamen kaldırılması için daha yüksek gelir düzeyine ulaşılması gerektiği,
- Fiilen evli gibi yaşama veya imam nikâhıyla evlenme gibi durumların yoksulluk nafakasını sona erdirdiği,
- Çocuğun reşit olup tam zamanlı işte çalışmaya başlamasıyla iştirak nafakasının kaldırılabileceği
- Anlaşmalı boşanma protokollerinde kararlaştırılmış nafakaların ancak olağanüstü sebeplerle değiştirilebileceği
şeklindedir. Bu içtihatlar nafaka alacaklıları ve borçluları için yol gösterici nitelikte olup, aile mahkemelerindeki davalarda önemli dayanak oluşturur.
Bursa Boşanma Avukat İlker Kılıç
