kira-tespit-davasi-nedir/

Kira Tespit Davası: 5 Yıl Şartı, Dava Süresi ve Kira Artışı

Kira tespit davası, konut ve çatılı işyeri kiralarında belirli bir kira döneminde uygulanacak bedelin mahkemece belirlenmesini sağlar. Davanın sonucu; kira ilişkisinin süresine, sözleşmedeki artış hükmüne, talep edilen döneme ve zamanında yapılan bildirime göre değişir.

Beş yılın dolması, ev sahibine istediği bedeli tek taraflı belirleme hakkı vermez. Mahkeme, kanundaki ölçütleri ve somut delilleri değerlendirir. Kira ilişkisinin diğer yönleri için kiracı ve kiraya verenin hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Kira tespit davası hangi kiralar için açılır?

TBK m. 344 ve 345 kapsamında kira bedelinin belirlenmesi, konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkindir. Dairenin, dükkânın veya ofisin fiilî ve hukuki niteliği önemlidir. Sözleşmede yalnızca “işyeri” yazması, açık arsa gibi bir taşınmazı kendiliğinden çatılı işyeri hâline getirmez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 21.11.2018 tarihli, 2017/4297 E., 2018/11824 K. sayılı kararı. Kapsam dışında kalan kiralarda uyarlama da otomatik bir çözüm değildir; TBK m. 138’in koşulları ayrıca bulunmalıdır.

Kira tespit davasında 5 yıl şartı nedir?

Beş yıl, her kira tespit davası için beklenmesi gereken genel bir dava açma süresi değildir. Asıl ayrım, bedelin hangi ölçütlere göre belirleneceğidir.

Durum Uygulanacak esas
İlk beş yıllık dönemde geçerli artış anlaşması varsa Anlaşma, TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşmadığı ölçüde uygulanır.
İlk beş yıllık dönemde artış anlaşması yoksa Hâkim, TÜFE üst sınırı içinde kiralananın durumuna ve hakkaniyete göre bedel belirler.
Beş yıl tamamlanmışsa Yeni kira yılı için TÜFE, emsal kiralar ve taşınmazın durumu birlikte değerlendirilir; TÜFE tek başına üst sınır değildir.

Örneğin 1 Temmuz 2022 başlangıçlı ve kesintisiz devam eden kira ilişkisinde, beş yıllık süre 1 Temmuz 2027’de tamamlanır. TBK m. 344/3 kapsamındaki değerlendirme, bu tarihte başlayacak altıncı kira yılı için gündeme gelir. Dava açma ve bildirim takvimi ise ayrıca planlanmalıdır.

Sözleşmede artış oranı bulunması, beş yıl sonrasında emsal ve hakkaniyete göre tespit talebini tek başına engellemez. Buna karşılık, ilk beş yılda geçerli bir artış anlaşması varken yalnızca piyasa kiralarının yükselmesi, sözleşmedeki oranı aşarak rayiç bedel istemek için yeterli değildir.

Kira tespit davası ne zaman açılır?

TBK m. 345’e göre dava her zaman açılabilir. Ancak bu ifade, mahkemenin belirlediği bedelin istenilen geçmiş döneme uygulanabileceği anlamına gelmez.

Kiraya verenin artış talebinde, yeni bedelin dönem başından itibaren geçerli olması bakımından şu ayrım yapılır:

Sözleşme ve bildirim durumu Dönem başından geçerlilik için gereken
Artış hükmü yok; önceden yazılı bildirim de yok Dava, yeni dönem başlangıcından en az 30 gün önce açılmalıdır.
Artış hükmü yok; en az 30 gün önce yazılı bildirim yapılmış Dava, bildirimin ilişkin olduğu yeni kira döneminin sonuna kadar açılmalıdır.
Sözleşmede yeni dönemde artış yapılacağına ilişkin hüküm var Dava, ilgili yeni kira döneminin sonuna kadar açılabilir; ayrıca önceden ihtar aranmaz.

Örnek: Yeni dönem 1 Temmuz 2027’de başlıyorsa ve sözleşmede artış hükmü bulunmuyorsa, 1 Haziran 2027 veya öncesinde dava açılması yahut yazılı artış bildiriminin kiracıya ulaşmış olması gerekir. Zamanında bildirim yapılmışsa dava 30 Haziran 2028’e kadar açılabilir. Dava şartı arabuluculuğun da dava öncesinde tamamlanması gerekir.

Dolayısıyla “1 Mart’ta başlayan dönem için 28 Şubat’ta dava açmak yeterlidir” veya “artış hükmü varsa hiçbir süre aranmaz” şeklindeki ifadeler doğru değildir.

Dava açmadan önce ihtarname göndermek zorunlu mu?

İhtarname, kira tespit davasının her durumda zorunlu ön koşulu değildir. Bununla birlikte sözleşmede artış hükmü yoksa, süresinde yapılmış yazılı bildirim dönem başından itibaren artış istenmesini sağlayan yollardan biridir.

Bildirimde taşınmaz, kira ilişkisi ve artışın istendiği dönem açıkça belirtilmelidir. Bildirimin içeriği kadar kiracıya ulaştığı tarihin ispatı da önem taşır. Noter ihtarnamesi bu yönden kullanılabilecek yöntemlerden biridir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 06.03.2019 tarihli, 2019/1029 E., 2019/1790 K. sayılı kararında, sözleşmenin ikinci yılına ilişkin artış düzenlemesinin sonraki yenileme dönemleri açısından da artış iradesini gösterdiği kabul edilmiştir. Bu karar, ilgili dönem sona erdikten sonra sınırsız biçimde geriye dönük tespit istenebileceği anlamına gelmez.

Kira artış bildirimi ile iki haklı ihtar nedeniyle tahliye için kullanılan ödeme ihtarları farklı amaçlara hizmet eder.

Kira tespit davasında arabuluculuk zorunlu mu?

1 Eylül 2023 ve sonrasında açılan kira tespit davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Dayanak, 6325 sayılı Kanun’un 18/B maddesidir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava yoluna gidilir.

Arabuluculuğa hiç başvurmadan açılan dava ile süreç tamamlandığı hâlde son tutanağın dilekçeye eklenmemesi farklı durumlardır. İlkinde dava şartı yokluğu söz konusudur; ikincisinde belgenin sunulması için kanundaki tamamlama usulü uygulanır.

İlamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin kanuni istisna, kira tespit davasına uygulanmaz. Bu ayrım, kiracının ödeme emrine itirazı ve tahliye süreci bakımından da önemlidir.

Arabuluculuk takvimi ile TBK m. 345’teki bildirim ve dönem koşulları birlikte değerlendirilmelidir. Sadece arabuluculuk başvurusu yapıldığı için yazılı bildirim koşulunun kendiliğinden yerine geldiği varsayılmamalıdır.

Arabuluculukta ilk iki saat ücretsiz mi?

“İlk iki saat her durumda ücretsizdir” açıklaması eksiktir.

  • Anlaşma sağlanırsa: Ücret, yürürlükteki tarifeye göre belirlenir ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır.
  • Anlaşma sağlanamazsa: Kanundaki koşullar çerçevesinde iki saatlik ücret Bakanlık bütçesinden karşılanır. İki saati aşan bölümün ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir.
  • Bakanlıkça karşılanan ücret de yargılama gideri sayıldığından, davanın sonunda gider sorumluluğuna konu olabilir.

Mahkeme kira bedelini nasıl belirler?

Beş yıl sonrasına ilişkin rayiç değerlendirmesinde yalnızca internet ilanlarına veya soyut piyasa açıklamalarına dayanılması yeterli değildir. Taşınmazın konumu, yüzölçümü, kullanım amacı, fiziksel durumu ve gerçek emsal kira sözleşmeleri birlikte incelenir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 27.06.2019 tarihli, 2017/8186 E., 2019/5879 K. sayılı kararında; emsal sözleşmelerin dosyaya alınması, kiralanan ile emsallerin incelenmesi ve farklılıkların somut olarak açıklanması gerektiği belirtilmiştir.

Aynı Dairenin 15.05.2019 tarihli, 2017/7875 E., 2019/4582 K. sayılı kararında ise otel niteliğindeki kiralanan bakımından turizm alanında uzman bilirkişinin de bulunduğu heyetten denetime elverişli rapor alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Bu inceleme özellikle TBK m. 344/3 kapsamındaki emsal ve hakkaniyet değerlendirmesine ilişkindir. Her kira uyuşmazlığında aynı kapsamda rayiç araştırması yapılacağını söylemek doğru değildir. Diğer uyuşmazlık örnekleri için kira hukuku emsal Yargıtay kararları yazımıza bakabilirsiniz.

Eski kiracı için hakkaniyet indirimi yapılır mı?

Taşınmazın boş olarak yeniden kiraya verilmesi hâlinde getirebileceği bedel belirlendikten sonra, mevcut kiracının eski kiracı olması gözetilerek hak ve nesafet indirimi yapılır. Kanunda bütün davalar için sabit bir indirim yüzdesi öngörülmemiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 07.11.2017 tarihli, 2017/3031 E., 2017/15380 K. sayılı kararı; yetersiz emsal incelemesini ve gerekçesiz yüksek indirimi uygun bulmamıştır. Dolayısıyla hem rayiç bedel hem indirim gerekçeli olmalıdır. İndirim, her kira tespit dosyasında mevcut kiradan otomatik düşülecek bir oran değildir.

Kira tespit davasını kim açabilir?

Kiraya veren ve hukuki yararı bulunan kiracı kira tespiti isteyebilir. Malik sıfatı da ayrıca değerlendirilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.03.2015 tarihli, 2013/1629 E., 2015/1068 K. sayılı kararında, kira sözleşmesine taraf olmayan tapu malikinin de mülkiyet hakkının sonucu olarak kira tespit davası açabileceği kabul edilmiştir.

Taşınmazın satılması, kira ilişkisinin başlangıcını ve beş yıllık süreyi kendiliğinden sıfırlamaz. Yeni malikin bedel tespiti talebi ile yeni malikin ihtiyacı nedeniyle tahliye talebi ayrı hukuki yollardır.

Birden çok malik veya kiraya veren varsa, paylı ya da elbirliği mülkiyeti, sözleşmenin tarafları ve talebin kapsamı birlikte incelenmelidir. “Her ortak her durumda tek başına taşınmazın tamamı için dava açabilir” şeklinde genel bir kural kurulamaz.

Hukuki yarar nasıl değerlendirilir?

Kira bedeli veya uygulanacak artış konusunda mahkeme kararına ihtiyaç bulunmalıdır. Ancak “artış TÜFE’nin altındaysa dava açılamaz” ya da “sözleşme bir yıldan kısaysa hukuki yarar yoktur” şeklinde kesin sonuçlar çıkarılamaz. Sözleşme hükmü, uyuşmazlık ve istenen dönem birlikte değerlendirilir.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Kira tespit davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir.

Yetki bakımından HMK m. 6’daki davalının yerleşim yeri ve HMK m. 10’daki sözleşmenin ifa yeri kuralları değerlendirilir. Kira tespiti, taşınmazın aynına ilişkin bir dava olmadığından, yalnızca taşınmazın bulunduğu yerin kesin yetkili olduğunu söylemek doğru değildir. Varsa geçerli yetki sözleşmesi de ayrıca incelenir.

Bursa’daki kira ilişkilerinde sözleşmenin, bildirimlerin ve emsal belgelerin birlikte değerlendirilmesi konusunda Bursa kira hukuku sayfamızda bilgi bulunmaktadır.

Dilekçedeki kira bedeli sonradan artırılabilir mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.03.2021 tarihli, 2017/6-2792 E., 2021/267 K. sayılı kararına göre kira tespiti talebi bölünemez; istenen bedel başlangıçta açık ve belirli olarak gösterilmelidir. Fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak bu hakka dayanılıp ıslahla bedel artırılması kabul edilmemiştir.

Bu nedenle dilekçede kira dönemi, başlangıç tarihi, talep edilen tutar ve özellikle işyeri kiralarında net–brüt ayrımı açıkça yazılmalıdır.

Kira tespit kararı tahliye sağlar mı, kira farkı tahsil edilir mi?

Kira tespit davası kiracının tahliyesini sağlamaz. Tahliye için ayrı bir hukuki sebep ve buna uygun süreç gerekir. Kiracının tahliyesi ile yazılı tahliye taahhüdüne dayalı tahliye bu nedenle kira tespitinden ayrı değerlendirilir.

Salt kira tespit hükmü, birikmiş kira farkının ödenmesine ilişkin eda hükmü değildir. Ancak bundan “kira farkı tahsil edilemez” sonucu çıkmaz. Tespit kararı kesinleştikten sonra fark alacağı uygun takip veya dava yoluyla istenebilir.

Ödenmeyen mevcut kira bedelleri ve yan giderler ise ayrıca kira bedelinin ve yan giderlerin ödenmemesi kapsamında değerlendirilir.

Kira tespit davası için hangi belgeler hazırlanmalı?

Kira sözleşmesi ve ekleri, ödeme dekontları, tapu kaydı, ihtarname ve tebliğ belgeleri, arabuluculuk son tutanağı ile varsa emsal kira sözleşmeleri hazırlanmalıdır. Taşınmazın özelliklerini gösteren belgeler de rayiç incelemesine yardımcı olabilir.

Başvuru öncesinde özellikle hangi kira dönemi için ne kadar bedel istendiği ve bu bedelin dönem başından itibaren uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Avukat İlker Kılıç

İlgili yazılar: KİRA ALACAKLARINDA İLAMSIZ TAHLİYE | Kira bedelinin “temerrüt nedeniyle’’ kiracının tahliyesi

Yazar & Hukuki Danışman

Av. İlker Kılıç

Avukat · Fiil Hukuk Bürosu Kurucusu

Fiil Hukuk Bürosu kurucusu Av. İlker Kılıç; iş hukuku, icra iflas hukuku, gayrimenkul hukuku ve aile hukuku alanlarında Bursa'da müvekkillerine etkin ve güvenilir hukuki destek sunmaktadır.

Bu Yazıyı Paylaşmak İstediğiniz Platformu Seçin