Popüler Etiketler
Eşlerin Edinilmiş Malları, Kişisel Malları
Edinilmiş Mal (TMK m.219)
Tanım: Edinilmiş mallar, eşlerin evlilik birliği süresince karşılığını vererek elde ettikleri malvarlığı değerleridir (TMK m.219/1). Kanun, edinilmiş malları örnekleyici bir şekilde 219/2’de saymıştır. Buna göre edinilmiş mal niteliğinde olan başlıca değerler şunlardır:
- Çalışma karşılığı edinimler: Eşlerin ücret, maaş, prim, ikramiye, yevmiye, komisyon vb. her türlü gelirleri edinilmiş maldır. Örneğin eşin çalışarak kazandığı para, bununla aldığı mallar edinilmiş sayılır.
- Sosyal güvenlik veya yardım kurumlarının ödemeleri: Hizmet akdi veya çalışma nedeniyle ödenen emeklilik maaşları, emekli ikramiyeleri, kıdem tazminatları, işsizlik ödeneği, sosyal yardım niteliğindeki ödemeler edinilmiş maldır. Örneğin SGK’dan alınan emekli ikramiyesi veya işten çıkış tazminatı edinilmiş mal grubuna girer.
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar: Bir eşin iş kazası, hastalık vb. nedeniyle aldığı maddi tazminat ödemeleri (örneğin sürekli iş göremezlik tazminatı) edinilmiş mal sayılır. Bu ödemeler, çalışma karşılığı kaybın karşılığı olduğundan kanun onları da edinilmiş kabul eder.
- Kişisel malların gelirleri: Eşlerden birine ait kişisel mal niteliğindeki bir değerin, evlilik süresince getirisi varsa bu getiri edinilmiş mal sayılır (TMK 219/2-4). Örneğin eşin evlenmeden önce sahip olduğu bir ev varsa, evlilik sırasında bundan aldığı kira geliri edinilmiş mal’ dır. Yine bir eşin kişisel malı olan hisse senedinden elde edilen temettü, kişisel banka mevduatının faiz getirisi edinilmiş mal sayılır. Kanun, kişisel malın yerine geçen değerleri (örneğin kişisel mala ait bir mal satılırsa elden edilen para, kişisel mala dair sigorta tazminatı vb.) ise kişisel mal yerine geçen olarak düzenlemiştir (TMK 219 kapsamında değil, 220/2 kapsamında) – bu ayrım önemli bir teknik detaydır: kişisel malın gelirleri edinilmiş, kendisi yerine geçen değerler yine kişisel maldır (bkz. bölüm 7).
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler: Edinilmiş bir mal satılır veya onun yerine başka bir mal alınırsa, yeni mal da edinilmiş mal sayılır (TMK 219/2-5). Örneğin eşin çalışarak biriktirdiği parayla aldığı araba edinilmiş maldır; o araba satılıp yerine alınan yeni araba da yine edinilmiş mal olmaya devam eder. Böylece malvarlığı dönüşümleri grupları değiştirmez.
TMK m.219’da sayılan bu kalemler, sınırlayıcı olmayıp örnekseme yoluyla verilmiştir. Kanun koyucu, aynı maddenin devamında (TMK m.222) “bir eşin bütün malları edinilmiş mal kabul edilir, aksi ispat edilinceye kadar” diyerek aslında geniş bir edinilmiş mal kavramı getirmiştir. Yani herhangi bir malın kişisel mal olduğu ispatlanamazsa, onun edinilmiş mal olarak değerlendirileceğini kabul eder. Bu düzenleme, mal rejimi tasfiyesinde ispat kolaylığı sağlamak amaçlıdır ve aksini iddia edenin bunu kanıtlama yükü vardır.
Örnekler: Edinilmiş mallara tipik örnekler şunlardır:
- Evlilik sırasında çalışarak alınan ev, araba, arsa, yatırım araçları: Örneğin eşlerin maaşlarından biriktirerek aldıkları konut, aile arabası vb.
- Aile gelirinden artırılarak oluşturulan banka mevduatları, döviz, altın birikimleri: Bunlar evlilik içinde kazanılan paraların dönüşümüdür.
- İşletme gelirleri: Eşlerden birinin evlilik içinde kurup işlettiği işletmenin kazancı edinilmiş maldır (şirket ise onun payına düşen kar payları vb.). Ancak işletmenin sermayesi evlilikten önce mevcutsa farklı değerlendirme gerekebilir (sermaye kişisel, gelir edinilmiş gibi).
- Kira gelirleri: Eşlerden birine ait veya ortak kullanımdaki malların kira gelirleri evlilik içinde elde edilmişse edinilmiş mal sayılır.
- Çiftçi ise ürün gelirleri, hayvanların yavruları vs.: Bunlar da karşılığında emek olduğundan edinilmiş mal niteliğindedir.
- Emekli maaşı, dul/yetim aylığı gibi süreklilik arz eden ödemeler: Bunlar da edinilmiş mal grubunda değerlendirilir (çalışma karşılığı olmasa dahi kanun sosyal ödemeleri bu gruba dahil etmiştir).
- Primler, ikramiyeler, fazla mesai ücretleri: Hepsi emek karşılığı olup edinilmiş maldır.
Özetle, evlilik boyunca emeğin veya edinilmiş malın ürünü olan her şey edinilmiş mal grubuna dahildir. Kanun, aksinin iddia edilmesini de zorlaştırmak için genel karine koymuştur. Bunun tek istisnası, bir malın TMK 220’ye göre kişisel mal olduğunu ispat etmektir .
Uygulamada, mal rejimi tasfiyesi davalarında taraflar genelde “şu mal benim adıma kayıtlı, kişisel malımdır” diyerek bazı malların paylaşım dışı kalmasını savunur. Mahkeme ise TMK 219 ve 220’ye göre değerlendirir. Örneğin koca, evlilikten sonra satın aldığı arabayı “evlenmeden önce para biriktirmiştim, onunla aldım” diyerek kişisel mal saydıramaz, çünkü karine aksini gösterir ve ancak bunu net ispatla çürütebilir (paranın kaynağı miras vb. ise ispatlayarak kişisel diyebilir).
Yargıtay’ın pek çok kararında, özellikle çalışma karşılığı edinim ilkesine vurgu yapılmıştır. Örneğin Yargıtay 8. HD bir kararında, evlilik içinde SGK’dan alınan iş göremezlik tazminatının edinilmiş mal olduğuna karar vermiş; bunun aksine, manevî tazminat ödemesinin ise TMK 220 gereği kişisel mal kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yine bir kararda, eşin çalışması sonucu hak kazandığı kıdem tazminatının boşanma tasfiyesinde edinilmiş mal olarak hesaba katılmamasının hatalı olduğu vurgulanmıştır (çünkü bu tazminat da çalışma karşılığıdır).
Sonuç olarak edinilmiş mal kavramı, evlilik birliği süresindeki aktif ekonomik kazanımları kapsar. Malların edinilme şekline bakılarak (çalışma, karşılık, bedel vs.) bu gruba dahil olup olmadığı belirlenir. Bu tespit, tasfiyenin ilk adımıdır ve genellikle tartışmanın odağıdır.
Kişisel Mal (TMK m.220)
Tanım: Kişisel mallar, kanunen veya eşler arası sözleşme ile edinilmiş mallardan ayrı tutulan, paylaşıma girmeyen malvarlığı değerleridir. TMK m.220, kanun gereği kişisel sayılan malvarlığı değerlerini saymıştır. Bunlar şunlardır:
- Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya: Kıyafet, takı (ziynet eşyaları; ancak burada nişan/evlilik takıları kime ait sayılır tartışması ayrı, genel kural kadına ait olduğu yönünde uygulama vardır), kişisel bakım malzemeleri, mesleki aletler (doktorun kendi özel aletleri gibi) vb. doğrudan doğruya sadece o eşin kullanacağı eşyalar kişisel maldır. Örneğin erkeğin kol saati, kadının takıları (özellikle aile hediyesi değil kendi şahsi takıları) bu kapsamdadır.
- Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri: Evlilik tarihinden önce kimin üzerinde mülkiyeti ise, o eşin kişisel malıdır (evlenince ortaklaşmıyor). Örneğin evlenmeden önce kadına ait bir daire varsa, bu daire onun kişisel malıdır; boşanmada bu malın değeri paylaşıma girmez. Aynı şekilde erkeğin bekarken sahip olduğu araba, arsa vs. kişisel malıdır.
- Eşin sonradan miras yoluyla veya karşılıksız kazandırma (hibe, bağış) yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri: Evlilik sırasında bir eş anne-babasından miras kalırsa veya kendisine bedelsiz bir bağış yapılırsa (örneğin hediye tapu, bağış para), bunlar kişisel malıdır. Kanun burada aileden gelen malın aynen korunması ilkesini gözetmiştir. Edinilmiş mal rejimi karşılık ilkesine dayandığı için, karşılıksız (ivazsız) kazançlar bu rejime dahil edilmemiştir. Dolayısıyla, “miras malı” denilen değerler (para, taşınmaz, araba vs. olabilir) ve “hibe” ile gelen mallar kişisel mal kabul edilir.
- Manevî tazminat alacakları: Bir eşin kişilik haklarının zedelenmesi nedeniyle kazandığı manevi tazminat, tamamen o eşin şahsına bağlı olduğundan kişisel malıdır. Örneğin bir trafik kazasında kişinin çektiği acı için ödenen manevi tazminat veya hakarete uğradığı için kazandığı manevi tazminat, onun kişisel malvarlığına girer; edinilmiş olarak paylaşılmaz.
- Kişisel mallar yerine geçen değerler: Bir eşin kişisel malı satılır veya o mal yerine başka bir mal alınırsa, yenisi de kişisel mal sayılır (TMK m.220/2). Örneğin evlilikten önce kadına ait bir ev satılıp yerine bir dükkan alınırsa, dükkan da kişisel mal olacaktır (zira o da miras veya evvelki malın değerinin dönüşümüdür). Yine kişisel mala ilişkin bir sigorta tazminatı alınırsa (örneğin kişisel mal olan evin sigortasından gelen para) o da kişisel mal yerine geçer. Bu kural, mal grupları arasındaki ikame ilişkisini düzenler.
Yukarıdaki maddeler, kanundan dolayı kişisel sayılan hallerdir. Bunun dışında, eşler aralarında yapacakları bir mal rejimi sözleşmesiyle bazı malvarlığı unsurlarını kişisel mal olarak kararlaştırabilir (TMK m.221). Örneğin eşler evlilik sözleşmesinde “şu şu şirket hisseleri kişisel mal sayılacaktır” diyebilir ve böylece kanunen edinilmiş olsa da sözleşme ile kişisel statü verilebilir. Bu, sözleşmesel kişisel mallardır. Fakat üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için noterde yapılan mal rejimi sözleşmesiyle saptanmış olması şarttır.
Örnekler ve Karşılaştırma: Kişisel mal kavramını somutlaştırmak için tipik örnekler:
- Evlilikten önce mevcut mallar: Bekarken alınmış ev, araba, arsa, banka hesabı birikimi vs.
- Miras kalan mal: Örneğin evlilik sırasında anne-babanın ölümüyle eşe intikal eden tarla, ev, ziynet eşyası, para… hepsi kişisel maldır. Bu malın getirisi (örneğin miras kalan evin kira geliri) ise edinilmiş maldır, aradaki ayrıma dikkat edilmeli.
- Bağışlanan mal: Evlilik sürecinde bir eşe ailesi bir ev bağışlarsa tapuda, bu ev o eşin kişisel malı olur.
- Düğün takıları: Yargıtay uygulamasında kadına takılan ziynetlerin kadına ait kişisel mal olduğu kabul edilir (istisnai haller hariç). Bunlar da TMK 220 kapsamında değerlendirilir.
- Kişisel kullanım eşyası: Kıyafet, kişisel telefon, bilgisayar (iş için değil şahsi ise), takılar, meslek aletleri (avukatın cübbesi, sanatçının kişisel enstrümanı gibi).
- Manevî tazminat: Örneğin bir yayın organının kişilik haklarına saldırısı nedeniyle eşe ödenen 50.000 TL’lik manevi tazminat, onun kişisel malıdır; boşanmada bu paranın yarısını diğer eş isteyemez.
- Kişisel mal satım bedeli: Eş evlenmeden önce aldığı arsayı 100.000 TL’ye satıp parasını bankaya koymuşsa, o para da kişisel maldır (TMK 220/2). O parayla sonra araba alırsa, araba da kişisel mal olur.
Kişisel mallar paylaşıma dahil edilmez; ancak bazı kişisel malların gelirleri edinilmiş mal sayılabilir (yukarıda değinildiği gibi). Örneğin kocanın bekarken aldığı bir evin evlilikteki kira geliri, kocanın edinilmiş malvarlığına girer ve yarısını karısı talep edebilir. Fakat evin kendisi kocanın kişisel malı olarak kalır, değeri paylaşılmaz. Bu nedenle, davalarda hangi gelirlerin edinilmiş, hangilerinin kişisel olduğu tartışma konusu olur. Yargıtay bir kararında, eşin bir kişisel malını satıp elde ettiği paranın değer artışı ile yeni mal alması durumunda dahi, o malın kişisel kalacağına hükmetmiştir. Bir başka kararda, eşlerin düğün takıları konusunda çıkan anlaşmazlıkta, erkeğe takılan saat, bilezik gibi süs eşyalarının dahi kadına bağışlanmış sayıldığı ve kadının kişisel malı olduğu sonucuna varılmıştır (Yarg. 2. HD, 2013). Bu, toplumun örf-adetine dayalı özel bir uygulamadır.
Kişisel mal olarak kabul edilen bazı değerler, önemli ölçüde artış gösterirse bu artış kısmı edinilmiş mal sayılabilir mi? Doktrinde tartışmalı olmakla birlikte, örneğin kişisel mal bir arsa imara açılıp değeri katbekat artarsa, bu artışın (emeğe dayanmayan bir artış olsa dahi) edinilmiş sayılmaması gerektiği yönünde görüşler vardır. Kanun böyle bir ayrım yapmamıştır; kişisel mal, değer artışıyla birlikte kişisel mal olarak kalır. Sadece, o artışın bizzat diğer eşin veya edinilmiş malın katkısıyla olması hali farklı hükümler (227 ve 230) kapsamında değerlendirilir (değer artış payı, denkleştirme gibi).
Karşılaştırmalı Özet: Eşya veya malvarlığı değeri kişisel mal ise, boşanmada o malın değeri üzerinden diğer eş herhangi bir talepte bulunamaz (sadece istisna: evlilik sözleşmesiyle başka düzenleme yoksa). Edinilmiş mal ise, diğer eş yarı değerini alabilir. Bu nedenle bir malın hangi gruba dahil olduğu, sonuca direkt etki eder. Bu ayrımda tereddüt edilirse Kanun’un 222. maddesi devreye girer ve edinilmiş mal karinesi uygulanır. Uygulamada, yargılama esnasında tarafların sunduğu delillerle malın kişisel olup olmadığı ispatlanır. Örneğin bir malın miras kaldığını gösteren veraset belgesi, bağışlandığını gösteren resmi senet, tapu devri tarihi (2002’den önce alındıysa belki kişisel olabilir) gibi belgeler sunulur.
Neticede, TMK m.219 ve 220 birlikte, evlilik içindeki malların iki kutuplu tasnifini yapar. Bu tasnife göre tasfiye hesapları yürütülür. Kişisel mallar paylaşılmaz, edinilmiş mallar paylaşılır.
Av .İLKER KILIÇ
GSM : 0505 506 9381
