Popüler Etiketler
Boşanma Davasında Çocuğun Görüşü Velayet Kararında Ne Kadar Önemlidir?
Boşanma davalarında en hassas konuların başında velayet uyuşmazlıkları gelmektedir. Eşler arasındaki anlaşmazlığın ötesinde, mahkemelerin temel amacı çocuğun fiziksel, psikolojik, sosyal ve duygusal gelişimini korumaktır. Bu nedenle Türk hukukunda velayet davalarında esas alınan temel ilke “çocuğun üstün yararı” ilkesidir.
Aile Mahkemeleri, velayet konusunda karar verirken yalnızca anne ve babanın taleplerine göre hareket etmez. Çocuğun görüşü, pedagog veya psikolog raporları, sosyal inceleme raporları ve uzman değerlendirmeleri dikkate alınarak karar verilir.
Bu yazımızda boşanma davasında çocuğun görüşünün nasıl alındığını, uzman raporlarının velayet kararına etkisini ve Yargıtay uygulamalarını ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Çocuğun Üstün Yararı İlkesi Nedir?
Velayet davalarında mahkemenin temel görevi anne veya babayı memnun etmek değil, çocuğun menfaatini korumaktır.
Türk Medeni Kanunu, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Aile Mahkemeleri uygulamalarında kabul edilen temel prensip, çocuğun üstün yararının her türlü menfaatin önünde tutulmasıdır.
Bu ilkeye göre;
- Anne veya babanın ekonomik durumu tek başına belirleyici değildir.
- Tarafların kusur durumu velayet açısından tek başına sonuç doğurmaz.
- Çocuğun eğitim, sağlık ve psikolojik gelişimi önceliklidir.
- Çocuğun duygusal bağları dikkate alınır.
- Çocuğun görüşü belirli yaş ve olgunluk düzeyine ulaştığında mutlaka değerlendirilir.
Yargıtay kararlarında da velayet değerlendirmelerinde çocuğun üstün yararının her türlü menfaatten önce geldiği vurgulanmaktadır.
Boşanma Davasında Çocuğun Görüşü Alınmak Zorunda Mıdır?
Çocuk belirli bir yaş ve olgunluk seviyesine ulaşmışsa mahkemenin çocuğun görüşünü alması gerekir. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 12. maddesi uyarınca, görüş oluşturma yeteneğine sahip çocukların kendilerini ilgilendiren konularda fikirlerini açıklama hakkı bulunmaktadır. Türk yargı uygulamasında da çocuğun görüşünün alınması velayet kararlarında önemli bir kriter olarak kabul edilmektedir. Ancak çocuğun beyanı tek başına bağlayıcı değildir.
Mahkeme;
- Çocuğun yaşı,
- Olgunluk düzeyi,
- Psikolojik durumu,
- Anne ve baba ile ilişkisi,
- Uzman raporları, ile birlikte değerlendirme yapar.
Velayet Davasında Çocuk Kaç Yaşında Dinlenir?
Kanunda kesin bir yaş sınırı bulunmamaktadır. Uygulamada;
- 8 yaş ve üzerindeki çocukların görüşlerine daha fazla önem verilmektedir.
- 10 yaş ve üzerindeki çocukların tercihleri ciddi şekilde değerlendirilmektedir.
- Ergenlik dönemindeki çocukların görüşleri çoğu zaman belirleyici etkiye sahip olabilmektedir.
Ancak her çocuk kendi gelişim düzeyine göre değerlendirilir. Örneğin 9 yaşındaki bir çocuk düşüncelerini açıkça ifade edebilecek olgunluğa sahip olabilirken, 12 yaşındaki bir çocuk bu yeterliliği göstermeyebilir. Bu nedenle mahkemeler yaş kriterinden çok çocuğun psikolojik ve zihinsel olgunluğunu esas almaktadır.
Çocuğun Görüşü Nasıl Alınır?
Çocuğun mahkeme salonunda tarafların önünde ifade vermesi genellikle tercih edilmez. Aile Mahkemeleri Yönetmeliği kapsamında çocukların korunması amacıyla özel yöntemler uygulanmaktadır.
Çocuğun görüşü;
- Hakim tarafından uygun bir ortamda,
- Uzman eşliğinde,
- Psikolog veya pedagog desteğiyle,
- Tarafların baskısından uzak şekilde, alınabilmektedir. Amaç çocuğun özgür iradesini ortaya koymasını sağlamaktır. Çocuğun herhangi bir ebeveyn tarafından yönlendirilip yönlendirilmediği de ayrıca araştırılır.
Velayet Davasında Pedagog ve Psikolog Raporu Neden Önemlidir?
Velayet davalarında mahkemeler sıklıkla uzman incelemesine başvurmaktadır.
Bu kapsamda;
- Psikolog,
- Pedagog,
- Sosyal çalışmacı, gibi uzmanlar tarafından sosyal inceleme yapılır.
Uzmanlar;
- Anne ile çocuk arasındaki ilişkiyi,
- Baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi,
- Çocuğun yaşam koşullarını,
- Eğitim durumunu,
- Duygusal ihtiyaçlarını,
- Psikolojik gelişimini, inceleyerek rapor hazırlar.
Bu raporlar velayet kararında en önemli deliller arasında yer almaktadır.
Sosyal İnceleme Raporu (SİR) Nedir?
Velayet davalarında en sık karşılaşılan uzman raporlarından biri Sosyal İnceleme Raporudur.
Sosyal İnceleme Raporu kapsamında;
Çocuğun Yaşam Ortamı İncelenir
Uzmanlar çocuğun yaşadığı fiziksel koşulları değerlendirir.
Ebeveynlerin Çocukla İlişkisi Araştırılır
Anne ve babanın çocuğa yaklaşımı gözlemlenir.
Çocuğun Duygusal Durumu Tespit Edilir
Çocuğun hangi ebeveynle daha güçlü bağ kurduğu belirlenmeye çalışılır.
Eğitim ve Sosyal Çevre Değerlendirilir
Okul durumu ve sosyal gelişim dikkate alınır.
Mahkemeler çoğu zaman velayet kararını bu raporlar doğrultusunda şekillendirmektedir.
Mahkeme Uzman Raporuna Uymak Zorunda Mıdır?
Uzman raporları mahkemeyi bağlamaz. Ancak uygulamada uzman raporlarının velayet kararlarına ciddi etkisi bulunmaktadır. Hakim;
- Tanık beyanları,
- Belgeler,
- Sosyal inceleme raporları,
- Çocuğun görüşü,
- Tarafların yaşam koşulları, gibi tüm delilleri birlikte değerlendirerek karar verir.Uzman raporuna aykırı karar verilmesi halinde ise bunun gerekçesinin kararda ayrıntılı şekilde açıklanması gerekir.
Yargıtay’ın Çocuğun Görüşü ve Uzman Raporlarına Yaklaşımı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre;
- İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan velayet kararı verilmesi bozma sebebi olabilir.
- Sosyal inceleme raporu alınmadan verilen kararlar eksik inceleme sayılabilir.
- Çocuğun üstün yararına aykırı değerlendirmeler bozma nedeni oluşturabilir.
- Uzman raporlarının yeterince değerlendirilmemesi hukuka aykırılık teşkil edebilir.
Yargıtay özellikle velayet kararlarının yalnızca ebeveynlerin taleplerine göre değil, çocuğun menfaatleri doğrultusunda verilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Anne veya Baba Çocuğu Etkiliyorsa Ne Olur?
Velayet davalarında sık karşılaşılan sorunlardan biri ebeveyn yönlendirmesidir.
Mahkeme;
- Çocuğun ezberlenmiş ifadeler kullanıp kullanmadığını,
- Baskı altında olup olmadığını,
- Ebeveynlerden biri tarafından manipüle edilip edilmediğini, uzman incelemeleriyle araştırır.
Çocuğun görüşünün baskı altında oluştuğunun tespit edilmesi halinde bu beyanların delil değeri azalabilir.
Velayet Davalarında En Belirleyici Unsur Nedir?
Velayet davalarında tek bir kriter belirleyici değildir.
Mahkeme;
- Çocuğun üstün yararını,
- Uzman raporlarını,
- Çocuğun görüşünü,
- Eğitim ve sosyal çevresini,
- Ebeveynlerin bakım kapasitesini,
- Psikolojik ve duygusal gelişimi, birlikte değerlendirerek karar verir.
Bu nedenle velayet davalarında yalnızca anne veya babanın isteği değil, çocuğun geleceği açısından en uygun yaşam düzeninin belirlenmesi amaçlanmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Velayet davasında çocuk kaç yaşında dinlenir?
Kanunda kesin yaş sınırı yoktur. Uygulamada 8 yaş ve üzerindeki çocukların görüşleri daha fazla dikkate alınmaktadır.
Çocuğun tercihi velayet kararını belirler mi?
Çocuğun görüşü önemlidir ancak tek başına belirleyici değildir.
Pedagog raporu velayet kararında etkili midir?
Pedagog ve psikolog raporları mahkemeler tarafından en önemli deliller arasında kabul edilmektedir.
Mahkeme çocuğu anne ve babanın yanında dinler mi?
Çocukların baskı altında kalmaması için uygun ve güvenli ortamlar tercih edilir.
Sosyal inceleme raporu olmadan velayet kararı verilebilir mi?
Bazı durumlarda mümkün olmakla birlikte, özellikle çekişmeli velayet davalarında sosyal inceleme raporu büyük önem taşımaktadır.
Çocuğun görüşü alınmadan verilen velayet kararı bozulabilir mi?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan karar verilmesi Yargıtay tarafından bozma sebebi yapılabilmektedir.
Bursa Boşanma Avukatı İlker Kılıç
