Popüler Etiketler
KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEME (KEŞİDE ETME) SUÇU VE CEZASI
KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEME (KEŞİDE ETME) SUÇU VE CEZASI
- GİRİŞ
Ticari yaşamın temel ödeme araçlarından biri olan çek, güven ve itibar esasına dayalı bir kambiyo senedidir. Ancak çekin karşılıksız çıkması, ekonomik düzeni zedeleyen ve alacaklının güvenini sarsan bir durumdur. Bu nedenle 5941 sayılı Çek Kanunu’nda “karşılıksız çek düzenleme suçu” özel olarak düzenlenmiştir.
- SUÇUN YASAL DAYANAĞI VE TANIMI
5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesine göre, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilen çekin karşılığının kısmen veya tamamen bulunmaması hâlinde, çek düzenleyen kişi hakkında adli para cezası uygulanır.
Bu suçun amacı, çekin güvenilir bir ödeme aracı olarak korunmasını sağlamaktır.
- SUÇUN YASAL UNSURLARI
- a) Çekin Kanuni İbraz Süresi İçinde Muhatap Bankaya İbrazı
Çekin düzenlendiği yer ve ödenecek yer esas alınarak ibraz süresi TTK m. 796 uyarınca belirlenir:
- Düzenleme ve ödeme yeri aynı ise 10 gün,
- Farklı yerlerde ise 1 ay,
- Farklı ülkelerde ise 3 ay içinde ibraz edilmelidir.
İbraz süresi geçtikten sonra bankaya sunulan çek için “karşılıksızdır” işlemi yapılsa dahi suç oluşmaz.
- b) Banka Tarafından “Karşılıksızdır” İşlemi Yapılması
İbraz sırasında çekin karşılığının kısmen veya tamamen mevcut olmaması hâlinde banka, çekin arkasına “karşılıksızdır” şerhini düşmek zorundadır.
Bu şerhin bulunmaması veya bankanın gerekli işlemi yapmaması durumunda suçun oluştuğu kabul edilemez.
Ancak çekin karşılıksız olduğuna ilişkin “kısmen karşılıksızdır” ibaresi dahi suçun oluşumu için yeterlidir.
Yargıtay
“Çekin kısmen karşılıksız kalması hâlinde de 5941 sayılı Kanun m. 5 kapsamında cezai sorumluluk doğar.”
- SUÇUN FAİLİ
- a) Gerçek Kişiler
Çeki düzenleyen (keşide eden) gerçek kişi faildir.
Tüzel kişilik adına düzenlenen çeklerde ise çekin altına imza atan yetkili kişi (örneğin şirket müdürü veya yönetim kurulu üyesi) cezai sorumluluk taşır.
- b) Tüzel Kişilerde Sorumluluk
Tüzel kişiler hakkında ceza verilmez; ancak tüzel kişinin malvarlığından idari yaptırımlar uygulanabilir.
5941 sayılı Kanun’un 5/8. fıkrası uyarınca, çek hesabı sahibi tüzel kişi ise cezai sorumluluk bu hesabı fiilen yöneten veya imza yetkisine sahip kişi üzerindedir.
Yargıtay
“Limited şirket adına keşide edilen çek nedeniyle cezai sorumluluk, şirket müdürü sıfatıyla imza yetkisini kullanan sanığa aittir.”
- ŞİKÂYET SÜRESİ
5941 sayılı Kanun’un 5/10. maddesine göre, karşılıksız çek düzenleme suçu şikâyete tabi bir suçtur.
Şikâyet süresi, suçun öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer (TCK m. 73).
Şikâyet hakkı, çeki elinde bulunduran hamil tarafından kullanılır.
- GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Karşılıksız çek düzenleme suçunda görevli mahkeme İcra Ceza Mahkemesi’dir.
Yetkili mahkeme ise:
- Çekin ibraz edildiği muhatap bankanın şubesinin bulunduğu yer mahkemesi,
- Ya da çekin düzenlendiği yer mahkemesidir.
- Hesap sahibinin yerleşim yeri,
- Şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi.
Yargıtay “Karşılıksız çek suçunda yetki, ibrazın yapıldığı banka şubesinin bulunduğu yer İcra Ceza Mahkemesine aittir.”
- CEZASI VE SONUÇLARI
Karşılıksız çek düzenleme suçunda fail hakkında, çek bedeli kadar adli para cezası hükmedilir.
Ancak bu ceza çek bedelinin karşılıksız kalan kısmından az olamaz.
Adli para cezası ödenmediği takdirde doğrudan hapis cezasına çevrilir (5941 s. Kanun m. 5/1).
Bunun yanında, mahkemece ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da uygulanır.
Bu yasak, hükmün kesinleşmesinden itibaren üç yıl süreyle geçerlidir.
- SONUÇ
Karşılıksız çek düzenleme suçu, ticari güvenin ve ekonomik düzenin korunması amacıyla hem cezai hem idari yaptırımlara tabi tutulmuştur.
Çek düzenleyen gerçek kişi veya tüzel kişi yetkililerinin, ibraz süreleri, banka yükümlülükleri ve şikâyet süreleri konusunda dikkatli davranmaları gerekmektedir.
Yargıtay uygulamaları da bu suçun oluşumunda ibraz süresi, karşılıksız şerhi ve failin yetkili sıfatı unsurlarını titizlikle aramaktadır.
Av İLKER KILIÇ/BURSA
GSM : 0 505 506 9381
