Popüler Etiketler
Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Usulü
Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Usulü
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, bir kişinin temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiği iddiasıyla doğrudan Mahkemeye yaptığı bir başvurudur. Bu başvuru, ikincil bir yargı yoludur; yani, başvurucunun öncelikle tüm olağan hukuk yollarını tüketmiş olması gerekir. Başvuru, Mahkemenin resmî internet sitesindeki bireysel başvuru formu eksiksiz doldurularak yapılır.
Başvuru formunda, başvuru sahibinin kimlik bilgileri, ihlale yol açan olay veya işlem, ihlal edildiği iddia edilen haklar, gerekçe ve deliller açıkça belirtilmelidir. Ayrıca, başvurucunun talepleri de formda net bir şekilde yer almalıdır. Başvuru formuna ek olarak, ilgili mahkeme kararları, kimlik fotokopisi gibi belgelerin onaylı örnekleri, dosya düzenini sağlamak amacıyla sıra numarası verilerek sunulur (İçtüzük md. 59). Bu belgeler, başvuru dosyasının şekilsel bütünlüğünü oluşturur.
Başvuru Dosyasında Yer Alması Gerekenler
- Formda bulunması gereken bilgiler: Başvurucunun adı, soyadı, T.C. kimlik numarası, adresi ve iletişim bilgileri gibi kişisel bilgiler, varsa avukat veya temsilcisinin bilgileri, ihlale neden olan olayın özeti, ihlal edilen haklar, deliller, olağan yargı yollarının tüketildiği tarihler ve başvurucunun talepleri (İçtüzük md. 59/2).
- Eklenmesi gereken belgeler: İhlal iddiasını destekleyen belgelerin fotokopileri, başvuru harcının ödendiğine dair makbuz, vekaletname (varsa), kimlik fotokopisi ve daha önceki başvuruların sonuçlarına ilişkin belgelerin onaylı örnekleri (İçtüzük md. 59/3). Bu belgelerin eksiksiz sunulması zorunludur. Aksi takdirde, dosya tamamlanmadan işleme alınmaz.
Başvuru, başvurucunun bizzat kendisi, kanuni temsilcisi veya bir avukat aracılığıyla yapılabilir. Vekil aracılığıyla yapılan başvurularda, vekaletname veya yetki belgesinin eklenmesi şarttır. Başvurular Anayasa Mahkemesine şahsen yapılabileceği gibi, diğer adli makamlar veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla da iletilebilir. Başvuru dosyasının yetkili mercie teslim edildiği tarihte, başvurucuya bir makbuz verilir ve bu tarih, başvuru tarihi olarak kabul edilir.
Başvuru Süresi ve Mazeret
Anayasa ve 6216 sayılı Kanun’a göre, bireysel başvuru, ihlale neden olan işleme veya karara karşı tüm olağan başvuru yolları tüketildikten sonra 30 gün içinde yapılmalıdır. Bu süre, kesinleşmiş mahkeme kararının tebliği gibi, son başvuru yolunun tüketildiği tarihten itibaren başlar. Eğer iç hukukta başvurulacak bir yol yoksa süre, ihlalin öğrenildiği tarihte başlar.
Başvuru süresinin kaçırılması durumunda, mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazeret varsa, başvuru mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde yapılabilir. AYM içtihatları, bu sürelerin titizlikle uygulanması gerektiğini vurgular.
Başvuru Kayıt ve Ön İnceleme
Başvuru formu ve ekleri tamamlandığında, dosya Mahkemenin kayıt birimine teslim edilir. Kayıt birimi, dosyaya bir numara vererek kaydeder ve hem fiziksel hem de elektronik ortamda bir dosya oluşturur. Bireysel Başvuru Bürosu, başvuru dosyasını şekli eksiklikler açısından inceler.
Eksiklik tespit edilirse, başvurucuya (veya vekiline) bu eksiklikleri gidermesi için en fazla 15 gün süre tanınır. Bu süre içinde eksiklikler tamamlanmadığı takdirde başvuru reddedilir. Eksikliklerin zamanında tamamlanması, başvurunun esastan incelenmesi için bir ön şarttır.
Başvuruların Dağılımı ve Öncelik Sırası
Kayıt işlemi tamamlanan başvurular, Otomatik Dağıtım Sistemi ile Bölümler veya Komisyonlar arasında paylaştırılır. Benzer başvurular birleştirilerek tek bir dosyada incelenebilir. Başvurular genellikle geliş sırasına göre incelenir. Ancak, Mahkeme, konuların aciliyetine ve önemine göre öncelik tanıyabilir. Örneğin, yaşamsal tehlike içeren durumlarda başvurulara öncelik verilir.
Yazışma ve Bilgi/Belge İsteme
Başvurucular, Mahkeme ile olan yazışmalarında İçtüzük’te belirlenen usullere uymak zorundadır. Mahkeme, başvuru sürecinde ek bilgi veya belge talep edebilir. Bu tür talepler için verilen süreler genellikle 15 gündür. Bu süre içinde gönderilmeyen belgeler dikkate alınmaz. Duruşma veya keşif gibi özel durumlar dışında, tüm taleplerin yazılı olması gerekir.
Mahkeme, inceleme sürecinde kamu kurumlarından, kişilerden ve yargı organlarından doğrudan bilgi ve belge isteyebilir. Gelen bilgi ve belgeler, ilgili taraflara (başvurucu, Adalet Bakanlığı vb.) tebliğ edilir ve taraflar bu belgelere karşı 15 gün içinde savunma yapma hakkına sahiptir.
Adalet Bakanlığına Görüş Bildirme
Bireysel başvuru kabul edilebilir bulunduğunda, dosyanın bir örneği Adalet Bakanlığına gönderilir. Bakanlık, başvuru hakkında 30 gün içinde görüşünü Mahkemeye iletir. Bakanlık görüşü gelmese veya süresi aşılsa bile, Mahkeme dosyadaki mevcut bilgi ve belgelerle kararını verebilir. Bakanlığın görüşü geldiğinde, başvurucuya tebliğ edilir ve başvurucu 15 gün içinde buna karşı görüşünü sunabilir.
Karar Alma Aşamaları
Komisyon ve Bölüm toplantılarında kararlar oyçokluğuyla alınır. Ancak, Komisyonların kabul edilebilirlik kararları için oybirliği gerekir. Oybirliği sağlanamazsa başvuru Bölüme gönderilir. Karar taslakları raportörler tarafından hazırlanır ve toplantıda veya imzayla karara bağlanır.
Duruşma ve Görüşme
Gerekli görüldüğünde, duruşma yapılabilir. Duruşma kararı alınırsa, ilgili taraflar bilgilendirilir ve duruşma tutanağı düzenlenir. Duruşmada sunulacak ek taleplerin de yazılı olarak yapılması gerekir.
Tedbir Kararı
Anayasa Mahkemesi, başvurucunun yaşamına veya maddi/manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike olduğu durumlarda tedbir kararı verebilir. Başvuru formunda bu talep için özel bir bölüm bulunur. Tedbir kararı, Mahkeme tarafından resen (kendiliğinden) veya başvurucunun talebi üzerine verilebilir. Tedbir kararı verilen başvuruların esastan incelemesinin altı ay içinde tamamlanması gerekir. Başvuru formunda tedbir talebi bulunmuyorsa, Mahkeme bu konuyu dikkate almaz.
İhlal Kararı ve Çözüm Yolları
Esas incelemede, Mahkeme bir ihlalin bulunup bulunmadığına karar verir. İhlal kararı verilirse ve ihlale neden olan işlem bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa, dosya yeniden yargılama için ilgili yargı merciine gönderilir. Yeniden yargılamanın amacı, ihlali gidermektir.
Eğer ihlal, bir mahkeme kararı dışında kalan işlemlerden kaynaklanıyorsa veya yeniden yargılama yararlı görülmezse, Mahkeme tazminata hükmedebilir. Mahkeme, tazminat miktarını belirleyebileceği gibi, başvurucunun tazminat için yasal yollara başvurmasını da kararlaştırabilir.
Düşme Kararı
Aşağıdaki durumlarda Bölümler veya Komisyonlar düşme kararı verebilir (İçtüzük md. 80):
- Başvurucunun davadan açıkça vazgeçmesi (feragat).
- Başvuruyu takip etmemesi (takipsizlik).
- İhlalin ve sonuçlarının tamamen ortadan kalkmış olması.
- Başvurunun sürdürülmesini haklı kılan başka bir nedenin olmaması.
Düşme kararları kesin niteliktedir. Ancak, Anayasa’nın uygulanması veya genel ilkeler açısından önem taşıyan durumlarda Mahkeme incelemeye devam edebilir.
Tebliğ ve Yayımlama
Kararlar, heyetin imzasıyla kesinleşir ve başvurucuya, ilgili taraflara ve Adalet Bakanlığına tebliğ edilir. Önemli kararlar ve içtihat niteliğindeki kararlar Mahkemenin internet sitesinde yayımlanır. Ayrıca, belirlenen pilot kararlar Resmi Gazete’de de yayımlanabilir.
Ek Düzenlemeler
- Tavzih ve Düzeltme: Kararlarda maddi hata veya belirsizlik varsa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) kapsamında tavzih ve düzeltme yoluna başvurulabilir (İçtüzük md. 82).
- Kötüye Kullanma: Bireysel başvuru hakkının kötüye kullanılması durumunda başvuru reddedilir ve başvurucuya en çok 2000 TL disiplin para cezası verilebilir. Yanıltıcı beyanlar veya hakaret içeren ifadeler, kötüye kullanım olarak değerlendirilir (İçtüzük md. 83).
- Genel Hükümler: İçtüzük veya Kanun’da hüküm bulunmayan durumlarda, diğer usul kanunlarının bireysel başvuruya uygun hükümleri uygulanır (İçtüzük md. 84).
Anayasa Mahkemesi, bu usul kurallarının titizlikle uygulanmasını esas alır. Bu nedenle, başvurunun en baştan şekil şartlarına uygun olarak yapılması büyük önem taşır. Sürecin sonunda, ihlal kararı verilirse ihlali giderme yolları belirlenir, aksi takdirde dosya “ihlal yoktur” kararıyla kapatılır.
Bireysel Başvuru Sürecinin Sonuçları
Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru süreci, Mahkemenin esasa ilişkin kararıyla sonuçlanır. Bu aşamada Mahkeme, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğine karar verir.
Karar ve Çözüm Yolları
- İhlal Kararı: Anayasa Mahkemesi, bir hak veya özgürlük ihlalinin tespit edilmesi durumunda ihlal kararı verir. Eğer bu ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa, dosya yeniden yargılama için ilgili yargı merciine gönderilir. Yeniden yargılamanın amacı, ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmaktır. Mahkeme, ihlalin mahkeme kararı dışında kalan bir işlemden kaynaklandığına veya yeniden yargılamanın fayda sağlamayacağına kanaat getirirse, başvurucuya tazminat ödenmesine hükmedebilir.
- İhlal Yoktur Kararı: Başvuruda bir hak ihlali tespit edilemezse, Mahkeme ihlalin olmadığına karar verir ve dosya kapanır.
Düşme Kararı ve Diğer Sonuçlar
Bazen başvuru, esastan incelenmeden sona erebilir. Mahkeme, aşağıdaki durumlarda düşme kararı verebilir:
- Başvurucunun davadan açıkça vazgeçmesi.
- Başvuruyu takip etmemesi.
- İhlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması.
Bu kararlar kesindir, ancak Mahkeme, Anayasa’nın uygulanması açısından önemli bulduğu durumlarda incelemeye devam edebilir.
Mahkemenin tüm kararları kesinleşir ve ilgili taraflara tebliğ edilir. İçtihat niteliğindeki önemli kararlar, Mahkemenin internet sitesinde ve Resmi Gazete’de yayımlanarak kamuoyuna duyurulur.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, hukuki bir süreçtir ve başvurunun baştan sona usul kurallarına uygun yapılması, olumlu bir sonuç alınması için kritik bir öneme sahiptir.
Av İLKER KILIÇ
GSM:0 505 506 9381
