Popüler Etiketler
İHTİYATİ HACİZ , İHTİYATİ HACİZİN ŞARTLARI, SÜRECİ VE HUKUKİ SONUÇLARI
TÜRK HUKUKUNDA İHTİYATİ HACİZİN ŞARTLARI, SÜRECİ VE HUKUKİ SONUÇLARI
- GİRİŞ
İhtiyati haciz, alacaklının para alacağının ileride ilamsız icra takibine konu edildiğinde sonuçsuz kalmasını önlemek amacıyla, borçlunun malları üzerinde geçici nitelikte bir güvence sağlayan bir hukuki koruma tedbiridir. İcra ve İflas Kanunu’nun 257 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup, niteliği itibarıyla geçici hukuki koruma tedbirleri arasında yer alır. Ancak ihtiyati tedbirden ayrılan yönleri nedeniyle, öğretide ve uygulamada kendine özgü (sui generis) bir koruma türü olarak kabul edilmektedir.
- İHTİYATİ HACİZİN KONSEPTİ
İhtiyati haciz, borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır. Bu el koyma, alacaklının ileride başlatacağı icra takibinin etkinliğini sağlayan bir güvence oluşturur. Dolayısıyla alacaklının hakkı henüz kesinleşmeden, malvarlığı unsurları kaçırılmadan teminat altına alınır.
Yargıtay’a göre ihtiyati haczin amacı:
“Borçlunun alacaklının hakkını sonuçsuz bırakmaya yönelik tasarruflarını engellemek”tir (Yarg. 19. HD)
- İHTİYATİ HACİZ ve İHTİYATİ TEDBİR ARASINDAKİ FARKLAR
| İhtiyati Haciz | İhtiyati Tedbir |
| Sadece para alacakları içindir. | Para dışındaki tüm hak ve talepler içindir. |
| Düzenleme: İİK 257 vd. | Düzenleme: HMK 389 vd. |
| Yetkili icra dairesinde uygulanır. | Genellikle mahkeme kararı ile doğrudan uygulanır. |
| Malların haczi ve satılamazlık etkisi doğar. | Hukuki veya fiilî durumu koruyucu her türlü tedbir alınabilir. |
| Alacaklı mutlaka teminat göstermek zorundadır. | Haklılık karinesine göre bazı hâllerde teminat aranmayabilir. |
Bu farklar, ihtiyati haczi teknik olarak tedbir kavramından ayırarak, icra hukukuna özgü bir koruma niteliği kazandırır.
- İHTİYATİ HACİZİN ŞARTLARI (İİK m. 257)
İhtiyati haciz kararı verilebilmesi için kanunda dört temel şart aranmıştır:
4.1. Alacağın Para Alacağı Olması
İhtiyati haciz sadece muaccel veya müeccel para alacakları için uygulanabilir.
Eşya alacakları, edim borçları, tazminat davaları tedbirin konusuna girmez.
4.2. Alacağın Rehinle Temin Edilmemiş Olması
Rehinli alacaklar için kural olarak ihtiyati haciz uygulanamaz; zira alacak zaten rehinle teminat altındadır.
Ancak rehin miktarını aşan kısım için ihtiyati haciz mümkündür.
4.3. Alacağın Vadesinin Gelmiş Olması
Kural olarak yalnızca vadesi gelmiş alacaklarda ihtiyati haciz uygulanır.
4.4. Alacaklının Teminat Göstermesi (İİK m. 259)
Alacaklı, ihtiyati haciz kararı haksız çıkarsa borçlunun uğrayacağı zararları karşılamak üzere teminat yatırmak zorundadır. Teminat tutarını mahkeme belirler.
Bu teminatın niteliği:
- Para
- Banka teminat mektubu
- Menkul kıymet
- Mahkemenin kabul edeceği diğer teminatlar
- VADESİ GELMEMİŞ ALACAKLARDA İHTİYATİ HACİZ
İİK m. 257/2’ye göre bazı durumlarda vadesi gelmemiş alacaklar için de ihtiyati haciz istenebilir. Bu hâller:
- Borçlunun muayyen yerleşim yerinin olmaması,
- Borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını kaçırması,
- Borçlunun kaçma hazırlığı içinde bulunması,
- Borçlunun hileli işlemler yapması.
Yargıtay’a göre borçlunun mal kaçırmaya yönelik satışları, taşınmaz devri, şirket hissesi devri gibi işlemler “kuvvetli belirti” kabul edilmektedir.
- İHTİYATİ HACİZ KARARI
İhtiyati haciz kararı, alacaklının talebi üzerine mahkemece verilir.
Bu talep dava niteliğinde değildir; geçici hukuki koruma talebidir.
Yargı yerinin yaptığı inceleme “kısa ve hızlandırılmış” (prima-facie inceleme) karakteri taşır:
- Alacağın varlığı
- Şartların oluşup oluşmadığı
- Teminat miktarı
mahkeme tarafından hızlıca değerlendirilir.
- GÖREVLİ ve YETKİLİ MAHKEME
7.1. Görev
İhtiyati haciz taleplerinde görevli mahkeme:
- Asliye Hukuk Mahkemesi
- Ticari işlerde Asliye Ticaret Mahkemesi
7.2. Yetki
İİK m. 258’e göre:
- Borçlunun yerleşim yeri
- Takibin yapılacağı yer
- Sözleşmenin ifa yeri
mahkemelerinde ihtiyati haciz istenebilir.
- TEMİNAT ve TEMİNAT ORANI (İİK m. 259)
Teminat zorunludur. Mahkeme alacağın niteliğine ve riske göre teminat oranını belirler.
Uygulamada genellikle %15– %20 oranında teminat kabul edilmektedir.
Teminatın amacı:
Borçlu ve üçüncü kişilerin haksız haciz nedeniyle uğrayacağı zararların karşılanmasıdır.
Yargıtay:
“Haksız çıkan alacaklı zarardan sorumludur.”
(19. HD)
- İHTİYATİ HACİZ KARARININ İCRASI – SÜRELER
9.1. 10 Günlük Süre (İİK m. 261)
Alacaklı, kararın icrası için 10 gün içinde icra dairesine başvurmalıdır.
Aksi hâlde karar kendiliğinden hükümsüz hale gelir.
9.2. Uygulanacağı İcra Dairesi
Kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesi yetkilidir.
9.3. Haciz İşleminin Yapılması
- Mallar haczedilir
- Borçluya haciz tutanağı tebliğ edilir
- Mallar satılamaz hâle gelir (geçici güvence)
- BORÇLU TARAFINDAN TEMİNAT KARŞILIĞI KALDIRILMASI (İİK m. 266)
Borçlu aşağıdaki teminatlardan birini göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir:
- Para
- Banka teminat mektubu
- Esham / tahvil
- Taşınmaz rehni
- Mahkemece kabul edilen diğer teminatlar
Bu talep takip başladıktan sonra icra mahkemesine yapılır.
- İHTİYATİ HACİZE İTİRAZ – KALDIRMA DAVASI
Borçlu, ihtiyati haciz kararının kaldırılmasını şu gerekçelerle isteyebilir:
- Vade şartı oluşmamıştır,
- Alacak rehinle temin edilmiştir,
- Teminat gösterilmemiş ya da yetersizdir,
- Yetkisiz mahkeme karar vermiştir,
- Alacak gerçek değildir / belgeye dayanmamaktadır.
Borçlu bu itirazını kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapmalıdır.
- İHTİYATİ HACZİN KESİNLEŞMESİ
12.1. Dava açılmadan veya takip yapılmadan konulmuş haciz
Alacaklı, kararın uygulanmasından sonra 7 gün içinde dava açmalı veya takip yapmalıdır.
Bu süre içinde işlem yapılmazsa haciz düşer.
12.2. Dava veya takibe bağlı haciz
Dava veya takip sürerken verilen haciz, kararın sonucuna göre kesinleşir.
- İHTİYATİ HACİZ NEDENİYLE TAZMİNAT DAVASI
İİK m. 259 gereğince alacaklı, ihtiyati haczin haksız çıkması hâlinde:
- Borçlunun,
- Üçüncü kişilerin
uğradığı tüm zararlardan sorumludur.
Bu nedenle borçlu haksız haciz nedeniyle tazminat davası açabilir.
Tazminat kapsamına zarar, kar kaybı, itibar kaybı, işlem masrafları girebilir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre:
“Haksız ihtiyati haciz başlı başına tazminat sebebidir.”
(11. HD.)
- SONUÇ
İhtiyati haciz, alacaklının gelecekteki icra takibini güvence altına alan son derece etkili bir hukuki koruma yoludur. Ancak bu korumanın uygulanabilmesi için kanunun aradığı şartların eksiksiz şekilde sağlanması, teminatın gösterilmesi ve işlemlerin süresinde yapılması gerekmektedir. Aksi durumda karar düşmekte veya haksız haciz nedeniyle alacaklı ciddi tazminat sorumluluklarıyla karşılaşabilmektedir. Bu nedenle ihtiyati haciz hem alacaklı hem borçlu açısından dikkatle takip edilmesi gereken, teknik yönü ağır bir hukuki müessesedir.
Avukat İlker Kılıç/Bursa
