Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Bir trafik kazası, iş kazası ya da başka bir haksız fiil sonucu sevdiğinizi kaybettiniz. Geride hem büyük bir acı hem de ciddi bir ekonomik boşluk kaldı. Türk hukuku bu gerçeği görüyor ve destekten yoksun kalma tazminatı aracılığıyla ekonomik kaybın karşılanmasını mümkün kılıyor. Ancak bu tazminata kim başvurabilir, hangi şartlar gerekir, dava sürecinde ne talep edilebilir? Yanıtlar hem kanunda hem de Yargıtay’ın güncel içtihadında saklı.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir ve Amacı Nedir?

Destekten yoksun kalma tazminatı, bir kişinin haksız fiil sonucu hayatını kaybetmesi durumunda ondan maddi destek alan ya da almakta olan kişilerin bu desteği yitirmesi nedeniyle uğradığı ekonomik kaybı karşılamaya yönelik bir tazminat türüdür. Yasal dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 53. maddesidir.

Bu tazminatın özündeki amaç şudur: Destekten yoksun kalanın ölümden önceki sosyal ve ekonomik yaşam düzeyini koruyabilmesini sağlamak. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 06.03.1978 tarih ve 1/3 sayılı kararı bu amacı açıkça ortaya koydu: Tazminat, eylemin karşılığı bir ceza değil; ölenin yardımından yoksun kalan kimsenin muhtaç duruma düşmesini önlemeye yönelik sosyal karakterde kendine özgü bir tazminattır.

Hukuki niteliği bakımından üç temel özellik öne çıkar:

• Miras hukukundan tamamen bağımsızdır; mirasçı olmak şart değil, mirası reddetmek de hakkı ortadan kaldırmaz
• Haksız fiile dayanan doğrudan bir talep hakkıdır
• SGK tarafından bağlanan dul ya da yetim aylığı tazminattan mahsup edilemez; TBK m. 55 bu noktayı açıkça güvence altına alır

Kimler Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Talep Edebilir?

Tazminat talep etmek için mirasçı olmak ya da kanuni nafaka alacaklısı olmak gerekmiyor. Ölenin sağlığında fiilen destek olduğu veya ileride destek olacağı kuvvetle muhtemel olan herkes hak sahibi olabilir. Yargıtay bu konuda geniş bir yorum benimsiyor.

Eşin Desteği ve Tazminat Hakkı

Resmi nikâhlı eş için destek ilişkisi karine olarak kabul edilir; ayrıca ispat gerekmez. İmam nikâhlı ya da fiilen birlikte yaşayan eş için tablo daha karmaşık. Yargıtay daireleri arasında uzun süre görüş ayrılığı yaşandı. Günümüzde hâkim eğilim şu yönde netleşti: Genel ahlak kurallarına açıkça aykırı bir durum olmadığı sürece, fiilen birlikte yaşayan ve karşılıklı destek sağlayan çiftlerin her biri hak sahibi sayılabilir. Ancak ölenin aynı anda resmi nikâhlı eşi de varsa değerlendirme farklı bir boyut kazanır.

Çocukların Tazminat Hakkı

Anne ya da baba için çocuklara destek sağladığı karine olarak kabul edilir. Çocuklar için destek süresi hesaplanırken erkek çocuklar 18 yaşına (ortaöğretimde 20, yükseköğretimde 25 yaşına) kadar destekten yararlanacağı kabul edilir. Kız çocukların evlenme yaşı ise TÜİK bölgesel istatistiklerine göre belirlenir.

Anne ve Babanın Çocuktan Destek Talep Etme Hakkı

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun kararıyla anne ve babanın çocuktan destek göreceği karine olarak kabul edildi. SGK’dan gelir bağlanması şartı aranmaksızın tazminat talep edilebileceği de bu kararla netleşti. Hesaplamada çocuğun 18 yaşından sonra destek vereceği kabul edilir; bu miktardan yetiştirme giderleri düşüldükten sonra bulunan tutar güne iskonto edilerek hükmedilir.

Kardeşlerin Tazminat Hakkı

Kardeşler için destek ilişkisinin karine olarak kabul edilmesi mümkün değil; fiili destek ilişkisinin somut delillerle ispat edilmesi gerekir. Düzenli ve sürekli bir maddi destek söz konusuysa tazminat hakkı doğabilir.

Diğer Kişiler: Nişanlı, Burs Verilen Öğrenci ve Bakılan Diğer Yakınlar

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi pek çok kararında, ölenin hayattayken düzenli biçimde destek sağladığı nişanlısının, burs verdiği öğrencinin ve bakımını üstlendiği akrabasının da tazminat talep edebileceğini kabul etti. Bu kişilerin ortak özelliği şu: Aralarındaki kan bağı değil, fiili destek ilişkisinin varlığı belirleyici oluyor. Destek olgusunu ispat yükümlülüğü bu kişilerin üzerinde.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Almanın Şartları Nelerdir?

Hukuka Aykırı Bir Fiil Sonucu Ölüm Olması

Tazminatın doğabilmesi için ölümün haksız bir eylemden kaynaklanması gerekir. Trafik kazaları, iş kazaları ve tıbbi hatalar bu kapsamın tipik örnekleri. Ölenin kazada tam kusurlu olması halinde karşı taraftan tazminat talep edilemez; ancak ölenin kendi ferdi kaza sigortasından veya SGK’dan yararlanma yolları açık kalır.

Ölen Kişinin Destek Niteliğinde Olması

Destek kavramı dar yorumlanmıyor. Ölen kişinin çalışıyor olması şart değil; ev hanımı, öğrenci veya emekli olması destek sayılmasını engellemez. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre destek, yalnızca parasal yardımla sınırlı değildir. Bakım, gözetim, günlük yaşama katkı ve hizmet sunma da destek kapsamında değerlendiriliyor.

Talep Edenin Destekten Yoksun Kalan Olması

Tazminat talep edecek kişinin ölenin desteğinden gerçekten yoksun kaldığını ortaya koyması gerekir. Yakın aile bireyleri için bu ilişki karine sayılırken daha uzak kişiler için fiili destek ilişkisi somut biçimde ispat edilmelidir.

Fiil ile Zarar Arasında Nedensellik Bağı Kurulması

Ölüme yol açan haksız fiil ile talep edilen ekonomik kayıp arasında doğrudan bir nedensellik bağı bulunmalıdır. Nedensellik bağının kesildiği durumlarda tazminat hakkı etkilenebilir ya da tamamen ortadan kalkabilir.

Tazminatın Kapsamı: Maddi ve Manevi Zararlar Neleri İçerir?

TBK m. 53 ölüm halinde uğranılan zararları üç başlık altında düzenler.

Cenaze ve Defin Giderleri

Cenaze töreni, defin, mezar yeri ve bunlara ilişkin tüm giderler tazminat kapsamına girer. Bu giderler belgelenmiş olmak kaydıyla eksiksiz talep edilebilir. Makul sınırları aşan harcamalar mahkeme tarafından indirilebilir.

Ölümden Önceki Tedavi Masrafları

Ölüm anında gerçekleşmemişse, kaza ile ölüm arasındaki sürede yapılan tedavi giderleri de tazminat kapsamında yer alır. Bu kapsamda talep edilebilecek giderler şunlardır:

• Hastane yatış ve müdahale ücretleri
• İlaç ve tıbbi malzeme masrafları
• Özel bakıcı ya da refakatçi giderleri
• Ambulans ve hasta nakil ücretleri
• SGK tarafından karşılanmayan tedavi kalemleri

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararlarında SGK tarafından karşılanan tedavi giderlerinin tazminattan düşülemeyeceği yönündeki ilke bu başlıkla da doğrudan bağlantılıdır.

Yoksun Kalınan Destek Miktarının Belirlenmesi

Tazminatın en teknik kalemi budur. Hesaplama şu parametrelere göre yapılır:

• Ölenin net geliri ve yaşı
• Hak sahiplerinin sayısı ve yaşları
• Her hak sahibinin destek süresinin ayrı ayrı hesaplanması
• Aktüer bilirkişi tarafından yapılan iskonto hesabı
• Ölenin kusur oranı (tam kusur halinde indirim yapılır)

Pay dağılımı konusunda Yargıtay’ın yerleşik uygulaması şöyledir: Ölenin çocuğu yoksa gelirini eşiyle eşit paylaşacağı kabul edilir. Çocuk varsa destek ile eş 2’şer, her çocuk 1’er pay alır. Anne-baba da varsa onlar da birer pay alır. Çocukların destekten çıkmasıyla birlikte payları destek, eş ve diğer çocuklara dağıtılır; anne-babaya aktarılmaz.

Arabuluculuk meselesine gelince: Sigorta şirketlerine karşı açılacak davalarda arabuluculuk zorunlu bir dava şartıdır. Gerçek kişilere karşı açılacak haksız fiil davalarında ise arabuluculuk zorunlu değildir; taraflar isterlerse ihtiyari olarak başvurabilir.

Zamanaşımı açısından genel kural TBK m. kapsamında işler: Zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, her halükarda 10 yıl. Fiil aynı zamanda suç teşkil ediyorsa, taksirle öldürme gibi, daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır. Bu durum hak sahipleri açısından koruyucudur. İş kazasında sürekli iş göremezlik oranının tespitinden itibaren 10 yıl olarak belirlenir.

Destekten yoksun kalma tazminatı davası; hesaplamanın teknik yapısı, hak sahibinin tespiti ve nedensellik bağının kurulması bakımından Türk hukukunun en karmaşık tazminat davalarından biridir. Zamanaşımı sürelerini kaçırmadan, doğru mahkemede ve doğru delillerle dava açmak hem alınacak tazminat miktarını hem de sürecin uzunluğunu doğrudan etkiler. Bu nedenle süreci başından itibaren bir tazminat hukuku avukatıyla yürütmek, hak kaybını en baştan önler. Avukat İlker Kılıç